หนึ่งเดียวในโลก!! จำปีสิรินธร ไม้พรรณใหม่ที่สำคัญของโลก มีที่ลพบุรีเท่านั้น

จังหวัดลพบุรีเพียงแห่งเดียวนี้เท่านั้น จำปี พรรณใหม่ของโลกที่ว่านี้ เพิ่งถูกค้นพบเมื่อประมาณ 10 กว่าๆปีมานี้เอง นั่นคือ “จำปีสิรินธร” พรรณไม้ในพระนามาภิไธยสมเด็จพระเทพฯ ที่เหลืออยู่บนพื้นที่ประมาณ 96 ไร่ หรือกว่า 500 กว่าต้น ที่สำคัญมีแห่งหนึ่งเดียวของโลก  จำปีสิรินธร หลายคนอาจจะเคยได้ยินชื่อมาบ้าง แต่ก็คงยังไม่เคยเห็นลักษณะของต้นว่าเป็นอย่างไง แตกต่างจากจำปีทั่วไปอย่างไร บ้างท่านอาจจะคิดว่าเหมือนต้นจำปีที่เคยเห็นปลูกตามบ้านเรือนทั่วไป ที่ต้นไม่สูงและสามารถเอาดอกมาร้อยพวงมาลัยได้ แต่ความจริงแล้ว จำปีสิรินธร มีลักษณะเฉพาะตัวที่แตกต่างทั้งขนาด ลำต้นและสภาพแวดล้อมอย่างสิ้นเชิงจากจำปีที่เราพบเห็นได้ทั่วไป ไปครับเราไปดูกัน ที่บ้านซับจำปา อ.ท่าหลวง จ.ลพบุรี

 

จำปีสิรินธร (ชื่อวิทยาศาสตร์: Magnolia sirindhorniae Noot & Chalermglin) เป็นพรรณไม้จำปี ที่มีอยู่แห่งเดียวในโลกพบได้ที่ป่าพุชุมชน ต.ซับจำปา อ.ท่าหลวง จ.ลพบุรี ค้นพบโดย ดร.ปิยะ เฉลิมกลิ่น นักวิชาการ 10 สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย ลักษณะลำต้นสูงประมาณ 20 – 30 ม. ใบใหญ่กว่าจำปีทั่วไป มีกลิ่นฉุน เฉพาะตัว ดอกสีขาวนวล มีกลีบดอก 12-15 กลีบ เมื่อดอกโรยแล้วจะมีเมล็ดเป็นช่ออยู่รวมเป็นกลุ่ม ออกดอกบาน ระหว่างเดือนมิถุนายน ถึง กรกฎาคม ผลแก่ระหว่างเดือนตุลาคม ถึงเดือนพฤศจิกายน สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี พระราชทานนามว่า “จำปีสิรินธร” และเป็นต้นไม้ประจำโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า ลักษณะเด่นของ จำปีสิรินธร คือเป็นพืชเฉพาะถิ่นของไทย (Endemic to Thailand) คือมีขึ้นอยู่เฉพาะในประเทศไทยเท่านั้น และมีขึ้นอยู่เฉพาะพื้นที่ชุ่มน้ำหรือในป่าพุน้ำจืดที่มีน้ำพุไหลผ่านตลอดเวลา เท่านั้น แตกต่างจากจำปีทั่วไปที่ต้นไม่สูงและไมชอบน้ำ สำหรับต้นจำปีสิรินธรจะออกดอกในช่วง เดือน มิ.ย.-ก.ค. และจะออกดอกเดี่ยวอยู่ที่ซอก ใบใกล้ปลายยอด โดยดอกจะตูมเป็นรูปกระสวย กาบหุ้มดอกมี 1 แผ่นสีเขียวอ่อน และมีขนอ่อนๆ คลุมอยู่ กาบของดอกจะฉีกออก และหลุดไปเมื่อกลีบดอกเริ่มแย้มบาน ส่วนก้านดอกมีความยาว 1.8 เซนติเมตร

 

ปัจจุบัน ป่าจำปีสิรินธร แห่งนี้ดูแลโดยกรมป่าไม้และจัดให้ ป่าจำปีสิรินธร แห่งนี้เป็นแหล่งศึกษาธรรมชาติ โดยสร้างทางเดินแบบ คอนกรีตยกพื้น ความยาวกว่า 1200 เมตร ตลอดทางเดินจะพบกับต้น จำปีขนาดใหญ่ จะมีจุดต่างๆ ประมาณ 12 จุด ที่จะให้ความรู้ควบคู่กันไปสมัยก่อนเนื่องจาก ต้นไม้ชนิดนี้มีลำต้นสูงกว่า 20-30 เมตร ดังนั้นเวลาออกดอก ชาวบ้านมักไม่ค่อยได้เห็นดอกสดๆกัน จะเห็นก็แต่ดอกที่แก่และหลุดร่วงลงมาแล้ว ซึ่งดอกที่แก่จะมีสีเหลืองเหมือนดอกจำปา จึงทำให้ชาวบ้านเข้าใจว่าเป็นต้นจำปา จึงเรียกหมู่บ้านนี้ว่า หมู่บ้านซับจำปา ซึ่งหมายถึง พื้นที่ที่มีน้ำและต้นจำปาขึ้นอยู่  จำปีสิรินธร จัดอยู่ในวงศ์จำปา ซึ่งพรรณไม้ในวงศ์นี้ จัดเป็นพรรณไม้ที่มีความเก่าแก่ ดึกดำบรรพ์ที่สุด ในหมู่ของไม้ดอกที่มีอยู่ในยุคปัจจุบัน มีวิวัฒนาการในการปรับตัวต่ำที่สุด จึงเป็นพรรณไม้ที่มีโอกาสสูญพันธุ์ในสภาพธรรมชาติได้มากที่สุดปัญหาที่สำคัญของป่าจำปีสิรินธร คือการขาดแคลนน้ำพุใต้ดิน ซึ่งเป็นพืชที่ต้องอาศัยพื้นที่ชุ่มน้ำตลอดเวลา ซึ่งในอดีตเคยมีตาน้ำหล่อเลี้ยงป่าจำปีสิรินธร 46 ตา แต่ในปัจจุบันเหลือตาน้ำอยู่เพียง 1 ตาเท่านั้น ทำให้น้ำไม่เพียงพอกับปริมาณเนื้อที่ขนาด 100 ไร่ ส่งผลให้ระบบนิเวศเปลี่ยนแปลงจนขาดความสมดุลทางธรรมชาติ  นายภานุ แย้มศรี ผู้ว่าราชการจังหวัดลพบุรี ได้เรียกหน่วยงานที่เกี่ยวข้องประชุมเร่งแก้ปัญหาในป่าจำปีสิรินธร ซึ่งเป็นป่าพลุเพราะจะมีตาน้ำจากใต้ดินผุดขึ้นมาแต่ในช่วงหลายปีที่ผ่านมามีฝนตกน้อยและแล้งต่อเนื่องทำให้น้ำผุดจากใต้ดินน้อยจนถึงแล้งขอดไปเลย ทำให้กระทบต่อต้นจำปีสิรินธร ยืนต้นตายไปแล้วกว่า200ต้น จากที่มีอยู่ในป่าแห่งนี้แค่ประมาณ500ต้นเท่านั้น และกำลังยืนต้นตายเพิ่มอีกจำนวนมาก  ผู้ว่าราชการจังหวัดลพบุรีได้สำรวจพื้นที่พร้อมให้เร่งเจาะบ่อบาดาลให้รอบป่าจำปีสิรินธรพร้อมติดตั้งเครื่องสูบน้ำพลังงานแสงอาทิตย์ทำการสูบน้ำจากบ่อบาดาลเข้าสู่พื้นที่ป่าจำปีสิรินธร สร้างน้ำพุ ขึ้นมาใหม่ ให้เกิดความสมดุลและระบบนิเวศให้กลับมา เป็นการร่วมกันรักษาและอนุรักษ์ไมให้จำปีพันธุ์นี้ต้องสูญพันธุ์ไปจากป่าแห่งนี้ เพราะเป็นพันธุ์ที่ไม่มีในป่าอื่นมีที่บ้านซับจำปา อำเภอท่าหลวงแห่งเดี่ยวเท่านั้นจนได้รับชื่อพระราชทานจากสมเด็จพระเทพเพราะถือเป็นจำปีหนึ่งเดี่ยวในโลกอีกด้วย

ภาพ/ข่าว ชัชวาลย์ แก้วกระจาย ผู้สื่อข่าวภูมิภาค  สำนักข่าวทีนิวส์  จังหวัดลพบุรี