ภูมิปัญญาไทย!! ชาวบ้านริมแม่น้ำ กลับมาสืบสานภูมิปัญญาพื้นบ้านกว่า 4 ชั่วอายุคน จัดทำหลักสูตร "น้ำตาลจาก" เพื่อสอนลูกหลาน และสืบสานให้คงอยู่

ต้นจาก เป็นพืชจำพวกปาล์ม โดยมีการจัดอยู่ที่ในวงศ์ย่อย Nypoideae ซึ่งเป็นปาล์มเพียงชนิดเดียวที่เป็นพืชในป่าชายเลน และมีลำต้นอยู่ใต้ดิน  นับเป็นพืชเก่าแก่มากชนิดหนึ่งในภาคใต้ ตลอดแนวแม่น้ำตรังตอนปลาย ช่วงไหลออกสู่ทะเลอันดามัน  จึงพบมากในบริเวณน้ำจืด และน้ำกร่อย ที่มีน้ำเค็มขึ้นถึง มักจะขึ้นเป็นดงขนาดใหญ่ เรียกว่า ป่าจาก หรือดงจาก  ทั้งนี้ ต้นจากนับเป็นพืชที่สามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้เกือบทุกส่วนเลยก็ว่าได้ เช่น ยอดจาก ทางจาก หรือพงจาก ใบจาก ก้านจาก และสำคัญที่สุดก็คือ ผลจากและงวงจาก ซึ่งสามารถนำมาแปรรูปได้มากมายหลายอย่าง โดยเฉพาะเป็นน้ำตาลจาก  นับเป็นภูมิปัญญาเก่าแก่พื้นบ้านที่สืบทอดกันมายาวนานกว่า 4 ชั่วอายุคนแล้ว

                คุณลุงสมบูรณ์ ผลิผล อายุ 68 ปี เป็นหนึ่งในชาวบ้านโต๊ะเมือง ตำบลบางหมาก อำเภอกันตัง ที่ได้เรียนรู้การทำน้ำตาลจาก มาจากคุณปู่และคุณพ่อ  โดยจะใช้มีดที่มีความคมตัดที่งวงจาก ก่อนทิ้งให้น้ำตาลจากไหลลงสู่กระบอกไม้ไผ่จนเต็มเป็นเวลา 1 คืน  โดยน้ำตาลจากสดๆ เมื่อนำไปต้มแล้ว จะขายได้ทันที ในราคาถุงหรือขวดละ 10 บาท  ส่วนที่เหลือสามารถนำไปเคี่ยวเป็นน้ำตาลจาก ขายขวดละ 40-80 บาท เพื่อใช้แทนน้ำตาลทรายปรุงอาหารคาวหวานอย่างเอร็ดอร่อยได้สารพัด  หรือนำไปดองในไหเพื่อแปรรูปเป็นน้ำส้มจาก ขายขวดละ 50-70 บาท เพื่อใช้แทนน้ำส้มที่ทำจากมะนาว  ส่วนผลอ่อนของจากที่ตัดลงมา ก็สามารถนำมาลอยแก้วได้รสชาติที่หอมหวาน  ซึ่งปัจจุบันได้มีการสร้างเพิงเล็กๆ เพื่อนำสินค้าเหล่านี้มาวางขายริมถนนสายตรัง-กันตัง ด้วย

                เมื่อครั้งอดีตครัวเรือนส่วนใหญ่ริมแม่น้ำตรัง มักจะทำน้ำตาลจาก เพื่อนำมาใช้บริโภคแทนน้ำตาลทราย  แต่ คุณลุงสมบูรณ์ เกรงว่า การทำน้ำตาลจากจะสูญหายไป เพราะเด็กยุคใหม่ไม่สนใจอีกแล้ว  จึงได้ไปปรึกษากับ กศน.อำเภอกันตัง เพื่อหาแนวทางอนุรักษ์และสืบทอด จนเป็นที่มาของการจัดทำหลักสูตรท้องถิ่นเรื่องการทำน้ำตาลจาก จำนวน 40 ชั่วโมง  และมีการรวมกลุ่มชาวบ้านผู้ประกอบอาชีพต้นจาก กว่า 30 คน เพื่อมาเรียนรู้การทำน้ำตาลจากจนสำเร็จ  สามารถสร้างเป็นสินค้าของชุมชนได้หลายอย่าง ซึ่งเป็นที่ต้องการของลูกค้าเป็นจำนวนมากจนผลิตแทบไม่ทัน  ขณะเดียวกัน สำนักงานพัฒนาชุมชนยังเข้ามาต่อยอด ด้วยการพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้เข้าสู่มาตรฐานสินค้าชุมชน (OTOP) เพื่อให้ผู้คนสามารถพึ่งตนเองได้อย่างพอเพียงและยั่งยืน

ภาพ/ข่าว ถนอมศักดิ์ หนูนุ่ม ผู้สื่อข่าวภูมิภาค สำนักข่าวทีนิวส์ จังหวัดตรัง