หมอยง ตีแผ่ความจริง "ไวรัสนิปาห์" ไม่ใช่โรคใหม่ มันอยู่มานานแล้ว

ท่ามกลางความกังวลจากการระบาดของไวรัสนิปาห์ในประเทศอินเดีย ศ.นพ.ยง ภู่วรวรรณ ราชบัณฑิต สำนักวิทยาศาสตร์ และผู้เชี่ยวชาญด้านไวรัสวิทยาคลินิก ได้อธิบายที่มา ลักษณะการแพร่เชื้อ อาการ และแนวทางการป้องกันของโรคนิปาห์ ซึ่งเป็นโรคติดต่อจากสัตว์สู่คนที่มีอัตราการเสียชีวิตสูง พร้อมย้ำประชาชนไม่ควรตื่นตระหนก เนื่องจากประเทศไทยยังไม่พบผู้ติดเชื้อในคน

 

 

 

มารู้จักนิปาห์ ไวรัสที่กำลังระบาดอยู่ที่อินเดีย
ยง ภู่วรวรรณ
ราชบัณฑิต สำนักวิทยาศาสตร์

ศูนย์เชี่ยวชาญเฉพาะทางด้านไวรัสวิทยาคลินิก คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
24 มกราคม 2569

โรคนิปาห์ ไม่ใช่โรคใหม่ รู้จักกันมานาน ระบาดครั้งแรกในปี 2541 ที่ประเทศมาเลเซีย มีผู้เสียชีวิตมากกว่า 100 คน การระบาดในครั้งนั้นได้ทำการศึกษาวิจัยอย่างรวดเร็ว ทำให้ทราบว่า เริ่มเหตุเกิดจากภาวะเอลนีโญ มีภาวะแห้งแล้ง และมีการเผาป่ากันมากในสุมาตรา อินโดนีเซีย ควันไฟมีอิทธิพลทำให้ค้างคาวบินหนีขึ้นทางทิศเหนือ มาอยู่ในมาเลเซีย (เป็นข้อสันนิษฐาน) ค้างคาวกินผลไม้ และผลไม้นั้นหล่นลงมาในคอกหมู หมูกินผลไม้นั้นต่อ เลยเกิดการระบาดในหมู และจากหมูจึงมาสู่คน เหตุเกิดครั้งแรกที่ริมแม่น้ำสุไหงนิปาห์ “สุไหง” แปลว่าแม่น้ำ คือแม่น้ำนิปาห์นั่นเอง จึงได้ตั้งชื่อไวรัสนี้และโรคนี้ตามชื่อแม่น้ำนิปาห์ ในการระบาดครั้งนั้นมีการฆ่าทำลายหมูมากกว่า 1 ล้านตัว และมีผู้ป่วยเป็นหลักร้อย กว่าจะรู้ว่ามาจากหมู เพราะผู้ป่วยเกือบทุกคนมีความสัมพันธ์เกี่ยวข้องกับหมู เช่น คนฆ่าหมู เลี้ยงหมู ขับรถส่งหมู
 

โรคได้ระบาดลงทางทิศใต้ของมาเลเซียเข้าสู่สิงคโปร์ ไม่ได้ระบาดขึ้นเหนือ เพราะมีมุสลิมอยู่ทางภาคเหนือมากกว่าทางภาคใต้ และ 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้เป็นแนวแบ่งเขต ทำให้โรคไม่ระบาดเข้าสู่ประเทศไทย เพียงเข้าสู่สิงคโปร์เท่านั้น หลังจากทำลายหมูมากกว่า 1 ล้านตัว ก็สามารถควบคุมโรคนี้ได้ และเป็นที่ทราบดีว่าไวรัสนี้อยู่ในค้างคาว และค้างคาวเป็นสัตว์ที่บินไปมาได้ไกล

หลังจากนั้นก็มีโรคระบาดประปราย โดยเฉพาะในเอเชียใต้และบางประเทศมาโดยตลอด แต่ส่วนใหญ่จะพบเป็นราย ๆ และโรคนี้ถือว่าเป็นโรคที่มีอัตราตายสูง

โรคนิปาห์ที่ระบาดอยู่ในอินเดียนั้น อย่างที่ทราบกันดีว่า ก่อนหน้านี้ก็มีการระบาดประปราย แต่ไม่เป็นกลุ่มก้อนเท่าครั้งนี้ การระบาดมักจะมาจากค้างคาวเข้าสู่มนุษย์ โรคนี้สามารถติดต่อระหว่างมนุษย์สู่มนุษย์ได้ ทางการสัมผัสสิ่งคัดหลั่ง แต่พบได้ค่อนข้างน้อย จึงไม่ระบาดเป็นวงกว้าง และถือว่าเป็นโรคหนึ่งที่ระบาดจากสัตว์สู่คน

โรคนี้จะมีอาการไข้สูง ปวดเมื่อยตามตัว หายใจหอบได้ มีระยะฟักตัวสั้นประมาณ 4-5 วัน และโรคจะรุนแรงทรุดลงอย่างรวดเร็ว ไม่มีวิธีรักษาโดยตรง การรักษาจะเป็นการรักษาตามอาการประคับประคอง จึงทำให้โรคนี้มีอัตราการเสียชีวิตสูงถึงร้อยละ 40-50

การป้องกันที่ดีที่สุด จึงเป็นการป้องกันจากสัตว์สู่คน เช่น การไม่ไปสัมผัสกับสัตว์ป่า โดยเฉพาะจำพวกค้างคาว หลีกเลี่ยงการรับประทานผลไม้ที่มีรอยฟันสัตว์แทะหรือร่วงหล่นตามพื้น ล้างผลไม้ให้สะอาดทุกครั้งก่อนการบริโภค การปลอกเปลือกผลไม้ โดยเฉพาะในฤดูมะม่วง จะเป็นการป้องกันที่ดี หลีกเลี่ยงการสัมผัสกับสัตว์ป่วย โดยเฉพาะหมู ค้างคาว ควรมีการป้องกันอย่างเต็มที่ และดูแลเรื่องอนามัยส่วนบุคคล เรื่องของความสะอาด

อย่างไรก็ตาม ไม่ควรตื่นตระหนก โรคนี้ยังไม่เคยพบในคนประเทศไทย แต่ค้างคาวมีเชื้อโรคนี้โดยจะไม่มีอาการ การติดต่อระหว่างคนสู่คนเกิดขึ้นได้ แต่น้อยกว่าโรคอื่น ๆ มาก นอกจากสัมผัสโดยตรงกับสิ่งคัดหลั่งของผู้ป่วย และยังจัดโรคนี้อยู่เป็นโรคติดต่ออันตรายร้ายแรง