หนุ่มสงสัย ลูกกลมๆ สีแดง คืออะไร ชาวเน็ตเตือนห้ามกิน อันตรายถึงชีวิต

เป็นเรื่องราวที่แชร์อยู่ในโซเชียล จากกรณีที่ผู้ใช้งานเฟซบุ๊กรายหนึ่งโพสต์ในกลุ่ม นี่ตัวอะไร เนื่องจากเจอลูกกลมๆ สีแดง สงสัยว่าคืออะไร เคยเห็นในกลุ่มมีคนเคยถามแล้ว งานนี้ชาวเน็ตแห่คอมเมนต์เตือนห้ามกิน มีพิษร้ายแรง เผยอันตรายถึงชีวิต

โดยโพสต์ดังกล่าว ระบุว่า "ลูกเก็บมาเล่น ถามว่านี่คืออะไร จำได้เหมือนมีคนในกลุ่มเคยถามอยู่ รบกวนผู้รู้อีกครั้งครับ" หลังจากโพสต์ดังกล่าวถูกแชร์ออกไป ชาวเน็ตก็เข้ามาแสดงความคิดเห็นกัน ว่าคือ  มะกล่ำตา ซึ่งมีพิษแรง เตือนห้ามกินอันตรายถึงชีวิต

มะกล่ำตาหนู เป็นพืชในตระกูลถั่ว มีชื่อทางพฤกษศาสตร์ ว่า Abrus precatorius L. ส่วนชื่อไทยนอกจากมะกล่ำตาหนูแล้ว ยังมีชื่อท้องถิ่นต่างๆ คือ กล่ำเครือ กล่ำตาไก่ มะกล่ำเครือ มะกล่ำแดง มะแค๊ก เกมกรอม ชะเอมเทศ ตากล่ำ มะขามเถา ไม้ไฟ มะกล่ำตาหนูเป็นไม้เถา (ดังรูปที่1)ใบเป็นใบประกอบชนิด pinnate ใบเป็นใบประกอบชนิด pinnate ขนาดยาว 4 นิ้ว ดอกเหมือนดอกถั่ว สีม่วงแดงหรือขาว ฝักยาวขนาด 1-14 นิ้ว  (ดังรูปที่2) ซึ่งจับกันเป็นพวง บางครั้งประกอบด้วยฝักจับมากถึง 24 ฝัก เมื่ออ่อนฝักมีสีเขียวและจะเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลเมื่อฝักแก่ ฝักแก่จะแตกออกเห็น เมล็ด 4-8 เมล็ดแดง สลับดำ (ดังรูปที่3) ขนาด 4 นิ้ว เมื่อยังอ่อนจะมีสีชมพู เมล็ดแก่จะแห้งและแข็ง พบทั่วไปในเขตอากาศร้อน

เมล็ดมะกล่ำตาหนูมีสารพิษชื่อ abrin ถ้ากลืนทั้งเมล็ดจะไม่มีพิษ เพราะเปลือกแข็งไม่ถูกย่อยในทางเดินอาหาร แต่ถ้าขบเมล็ดให้แตกสารพิษจะถูกปล่อยออกมา เมล็ดอ่อนเปลือกบาง จะแตกง่ายกว่าเมล็ดแก่เปลือกแข็ง Abrin ออกฤทธิ์โดยจะจับกับ cell membrane (galactosyl terminated receptor) และออกฤทธิ์โดยตรงต่อ cell (direct cytotoxic) โดยการ inactivate ribosome และยับยั้ง protein synthesis ทำให้ cell ตาย โดยทั่วไปขนาด 1 เมล็ด ก็อาจทำให้เสียชีวิตได้

 

ผู้ป่วยที่กินเมล็ดมะกล่ำตาหนู ในระยะแรกจะมีอาการของระบบทางเดินอาหารได้แก่ อาการระคายเคืองของปาก หลอดอาหาร และมีอาการ gastroenteritis เช่น อาเจียน ท้องเสีย ปวดท้อง ในรายที่อาการรุนแรงมากอาจมีอาเจียนเป็นเลือด หรือถ่าย melena ผู้ป่วยอาจ shock จาก hypovolemia ได้ ในระยะที่ 2 ประมาณ 1-2 วันต่อมา ผู้ป่วยจะเริ่มมีอาการทางระบบอื่นเช่น ซึม อ่อนเพลีย ชัก และมี retinal hemorrhage ตับอักเสบ ไตวาย เป็นต้น 

 

การรักษาโดยการทำ decontamination เพื่อลดสารพิษที่จะถูกดูดซึม และรักษาแบบประคับประคอง เพื่อป้องกันอาการแทรกซ้อนต่างๆ

 

เมล็ดมะกล่ำตาหนูเป็นพืชที่มีสีสันงดงาม สะดุดตา แต่พืชชนิดนี้มีสารพิษ abrin ที่มีพิษรุนแรงมาก อาจจะทำให้เสียชีวิตได้ เด็กๆ อาจจะกินเข้าไปโดยรู้เท่าไม่ถึงการณ์ ปัญหาการได้รับพิษจากมะกล่ำตาหนู แม้จะพบเพียงประปราย แต่การป้องกันโดยมีความเข้าใจที่ถูกต้องจะมีความสำคัญ ดังนั้นจึงได้ศึกษา รวบรวม และสรุปไว้ เพื่อให้แพทย์ได้คำนึงถึงภาวะเป็นพิษจากพืชดังกล่าว ซึ่งทำให้สามารถให้การวินิจฉัย และรักษาได้อย่างทันท่วงที

 

ขอบคุณ ศูนย์พิษวิทยารามาธิบดี