ถอดรหัสแฟชั่น ‘แขนหมูแฮม’ สตรีสมัย ร.5 ปฏิวัติลุคสไตล์ไทย-ฝรั่ง

"แฟชั่นของสตรีชั้นสูง" ย้อนกลับไปในยุคที่ "สยาม" เริ่มเปิดประตูสู่ความศิวิไลซ์ แฟชั่นของสตรีชั้นสูงในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ถือเป็นยุคทองแห่งการผสมผสานที่ลงตัวที่สุด เมื่อกลิ่นอายความหรูหราแบบยุโรปยุคควีนวิกตอเรียอย่าง "เสื้อแขนหมูแฮม" และลูกไม้นำเข้าจากต่างแดน ถูกหยิบมามิกซ์แอนด์แมตช์กับการนุ่งโจงกระเบนและสะพายแพรอย่างมีเอกลักษณ์ นี่ไม่ใช่แค่การแต่งกาย แต่คือภาพสะท้อนของการปรับตัวทางวัฒนธรรมที่เปลี่ยนโฉมหน้าประวัติศาสตร์แฟชั่นไทยไปตลอดกาล

 

ชุดไทยในอดีต 
(ชุดสตรีในสมัยรัชกาลที่ 5)

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นยุคที่ประเทศไทยมีการติดต่อค้าขายกับประเทศตะวันตกเป็นอย่างมากส่งผลให้วัฒนธรรมการแต่งกายของชาวตะวันตกเข้ามีส่วนสัมพันธ์กับวัฒนธรรมการแต่งกายเดิมของไทยโดยเฉพาะเมื่อภายหลังจากการเสด็จประพาสยุโรป เมื่อพุทธศักราช 2440 เครื่องแต่งกาย แบบอังกฤษสมัยควีนวิคตอเรีย ได้เข้ามามีบทบาทในหมู่สตรีของราชสำนักไทย และสตรีชั้นสูง โดยเฉพาะเสื้อที่มีลักษณะแขนพองตั้งแต่ไหล่ถึงต้นแขนและแนบกับลำแขนถึงข้อศอกหรือข้อมือ อย่างที่เรียกกันว่าเสื้อแขนหมูแฮม คอเสื้อนิยมคอตั้งสูง ตัวเสื้อพอดีตัว เอวเสื้อจีบเข้ารูป หรือคาดเข็มขัด ส่วนผ้านุ่งยังคงเป็นแบบโจงกระเบน โดยเป็นผ้าม่วง ผ้าลาย หรือผ้าพื้นเข้ากับสีเสื้อ หรือแล้วแต่โอกาส สะพายแพร (สะพายบนบ่าซ้าย รวบชายไว้ที่เอวด้านขวา) สวมถุงน่อง และรองเท้าคัทชู

 

แม้ลักษณะพื้นฐานของเครื่องแต่งกายสตรีในสมัยนั้นจะมีลักษณะเดียวกัน แต่การประดิษฐ์ตกแต่งและประดับประดาตัวเสื้อนั้นจะแตกต่างกันตามแต่ผู้สวมใส่จะเห็นงาม ทำให้เกิดการพัฒนารูปแบบเสื้อและการตกแต่ง เช่น ระบายลูกไม้เป็นชั้น ๆ รอบแขนเสื้อ การติดโบเล็ก ๆตามตัวเสื้อ บางครั้งก็ใช้ลูกไม้ตกแต่งที่ตัวเสื้อแขน และคอ แล้วแต่ความพึงพอใจ โดยผ้าลูกไม้ที่ใช้ตกแต่งนั้นส่วนมากมาจากต่างประเทศ นอกจากผ้าลูกไม้แล้วก็ยังนิยมผ้าไหมหรือผ้าแพรเนื้อดีจากยุโรป ถุงน่องก็เป็นเครื่องแต่งกายอีกชนิดหนึ่งที่มีวิวัฒนาการเป็นอย่างมาก ไม่ว่าจะเป็นผ้าธรรมดา ผ้าแพร ผ้าลายตาข่ายโปร่ง จนถึงการมีลวดลายต่าง ๆ จะเห็นได้ว่าการแต่งกายในสมัยนั้นเป็นยุคแห่งการเปลี่ยนแปลง ปรับปรุง และพัฒนา โดยเป็นการผสมผสานวัฒนธรรมการแต่งกายของชาติตะวันตกให้เข้ากับการแต่งกายของไทย จนเป็นเครื่องแต่งกายที่มีเอกลักษณ์สืบทอดกันต่อมาจนถึงปัจจุบัน

ผู้เรียบเรียง นางสาวมณีรัตน์ พุทธอุปถัมภ์ นักจดหมายเหตุชำนาญการ สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ กรมศิลปากร

 

อ้างอิง
เอกสารจดหมายเหตุ : 

• หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ภาพที่อัดจากฟิล์มกระจกผนึกบนกระดาษแข็ง (ภาพเมาท์) 16M00046
• ภาพพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประดิษฐาสารี
• หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ภาพที่อัดจากฟิล์มกระจกผนึกบนกระดาษแข็ง (ภาพเมาท์) 16M00094
• ภาพพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประเวศวรสมัย
• หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ภาพที่อัดจากฟิล์มกระจกผนึกบนกระดาษแข็ง (ภาพเมาท์)19M00039
• ภาพสมเด็จเจ้าฟ้า กรมขุนพิจิตรเจษฎ์จันทร์
• หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ภาพที่อัดจากฟิล์มกระจกผนึกบนกระดาษแข็ง (ภาพเมาท์) 29M00022
• ภาพสมเด็จพระนางเจ้าสุขุมาลมารศรี พระอัครราชเทวี
• หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ภาพที่อัดจากฟิล์มกระจกผนึกบนกระดาษแข็ง (ภาพเมาท์) 29M00027
• ภาพสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ
• หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ภาพที่อัดจากฟิล์มกระจกผนึกบนกระดาษแข็ง (ภาพเมาท์) 29M00090
• ภาพสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ
• หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ภาพที่อัดจากฟิล์มกระจกผนึกบนกระดาษแข็ง (ภาพเมาท์) 29M00095
• ภาพสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ
• หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ภาพหอพระสมุดวชิรญาณ ภ 001 หวญ 24/23 ภาพเจ้านายฝ่ายในสมัยรัชกาลที่ 5
• หนังสือ : 
• คณะกรรมการฝ่ายประมวลเอกสารและจดหมายเหตุ. (2542). การแต่งกายไทยวิวัฒนาการจากอดีต
• สู่ปัจจุบัน เล่ม 1. กรุงเทพฯ : อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง. 
• ศิลปากร, กรม กองจดหมายเหตุแห่งชาติ. (2525). สมุดภาพวิวัฒนาการการแต่งกาย สมัยกรุงรัตนโกสินทร์ กรุงเทพฯ : อมรินทร์การพิมพ์.