ทำไม "เศวตฉัตร" ในราชสำนักไทย จึงมีจำนวนชั้นไม่เท่ากัน

ไขปริศนาโบราณราชประเพณีไทย ทำไม “เศวตฉัตร” แต่ละชั้นถึงมีความหมายและจำนวนชั้นไม่เท่ากัน

 

ทำไมเศวตฉัตรจึงมีหลายชั้น? ความหมายของฉัตร 5 ชั้น 7 ชั้น และ 9 ชั้น ในราชสำนักไทย

 

เครื่องราชกกุธภัณฑ์ที่คนไทยคุ้นตา หนึ่งในนั้นคือ “เศวตฉัตร” หรือฉัตรสีขาว ซึ่งปรากฏอยู่เหนือพระที่นั่ง พระราชบัลลังก์ พระโกศ และพระศพของพระบรมวงศานุวงศ์ชั้นสูงมาอย่างยาวนาน

 

คำว่า “เศวตฉัตร” มาจากคำว่า “เศวต” แปลว่า สีขาว และ “ฉัตร” หมายถึงร่มหรือเครื่องสูงที่ใช้แสดงพระเกียรติยศ ในคติราชสำนักไทยได้รับอิทธิพลจากคติพราหมณ์–พุทธโบราณ ซึ่งถือว่าฉัตรเป็นสัญลักษณ์แห่งพระราชอำนาจ พระบรมเดชานุภาพ และฐานันดรศักดิ์ของพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์

 

สิ่งที่หลายคนอาจไม่ทราบคือ จำนวนชั้นของเศวตฉัตรไม่ได้เป็นเพียงรูปแบบทางศิลปกรรม แต่สะท้อนถึงพระราชอิสริยยศของผู้ที่ได้รับพระราชทานอย่างชัดเจน

 

สูงสุดคือ พระนพปฎลมหาเศวตฉัตร หรือฉัตร 9 ชั้น ซึ่งเป็นเครื่องประกอบพระบรมราชอิสริยยศสูงสุดของพระมหากษัตริย์ไทย โดยพระมหากษัตริย์จะทรงได้รับพระมหาเศวตฉัตร 9 ชั้นอย่างสมบูรณ์เมื่อผ่านพระราชพิธีบรมราชาภิเษกแล้ว

 

ก่อนการบรมราชาภิเษก พระมหากษัตริย์จะทรงใช้ พระสัปตปฎลเศวตฉัตร หรือฉัตร 7 ชั้น ซึ่งเป็นชั้นเดียวกับที่พระราชทานแก่พระบรมวงศานุวงศ์ชั้นสูงบางพระองค์ เช่น สมเด็จพระบรมราชชนนี สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินี สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ หรือผู้ทรงดำรงพระอิสริยยศเทียบเท่า

 

รองลงมาคือ พระเบญจปฎลเศวตฉัตร หรือฉัตร 5 ชั้น ซึ่งใช้ประกอบพระอิสริยยศของพระบรมวงศานุวงศ์ชั้นสูงตามที่กำหนดในราชประเพณี

 

หนึ่งในพระราชกรณีที่ได้รับความสนใจจากประชาชนในช่วงที่ผ่านมา คือการที่ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา ทรงได้รับพระราชทาน พระสัปตปฎลเศวตฉัตร 7 ชั้น ประกอบพระศพ ซึ่งสะท้อนถึงพระอิสริยยศอันสูงยิ่ง และเป็นไปตามพระบรมราชวินิจฉัยและราชประเพณีของราชสำนักไทย

 

ตลอดประวัติศาสตร์ไทย เศวตฉัตรจึงไม่ได้เป็นเพียงเครื่องประดับในพระราชพิธี หากแต่เป็นสัญลักษณ์แห่งพระเกียรติยศสูงสุดที่สะท้อนลำดับพระราชอิสริยยศของพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์อย่างชัดเจนที่สุดอย่างหนึ่งในราชสำนักไทย

อ้างอิง

* กรมศิลปากร
* ราชบัณฑิตยสภา
* หนังสือ เครื่องราชกกุธภัณฑ์และเครื่องราชอิสริยยศ
* หนังสือ ราชประเพณีไทย กรมศิลปากร
* เอกสารพระราชพิธีบรมราชาภิเษก และพระราชพิธีเกี่ยวกับพระบรมศพ สำนักพระราชวัง