เจอสาเหตุแล้ว "ตับแข็ง" ทั้งที่ไม่กินเหล้า นี่เรามองข้ามมาตลอด

"หมอเจด" นพ.เจษฎ์ บุณยวงศ์วิโรจน์ รองผู้อำนวยการโรงพยาบาลมหาราช นครราชสีมา ได้ออกมาโพสต์ข้อความระบุว่า 

ตับแข็งทั้งที่ไม่ดื่มเหล้า! 5 ตัวการทำตับอักเสบไม่รู้ตัว!

หลายคนคิดว่าตับแข็งต้องเกิดกับคนดื่มเหล้าหนักเท่านั้น พอไม่ดื่มก็เลยสบายใจ ไม่เคยตรวจค่าตับหรืออัลตราซาวด์เลยครับ แต่ความจริงตับอาจอักเสบและเกิดพังผืดได้จากไขมันพอกตับ ไวรัส ยาหรือสมุนไพร รวมถึงโรคภูมิคุ้มกัน ที่น่ากลัวคือตับทนมาก ช่วงแรกจึงแทบไม่แสดงอาการ กว่าจะเหนื่อยง่าย ตัวเหลือง ท้องโต หรือขาบวม บางคนก็เข้าสู่ระยะตับแข็งแล้ว วันนี้ผมอยากให้เช็ก 5 ตัวการที่ทำร้ายตับได้ แม้ไม่แตะแอลกอฮอล์เลยครับ

1️⃣ ไขมันพอกตับจากพุง น้ำตาล และไตรกลีเซอไรด์สูง
ข้อนี้เจอบ่อยมากครับ คนที่อ้วนลงพุง ดื้อต่ออินซูลิน เป็นเบาหวาน หรือไตรกลีเซอไรด์สูง ไขมันอาจเข้าไปสะสมในเซลล์ตับ ช่วงแรกอาจเป็นเพียงไขมันพอกตับ แต่บางคนพัฒนาต่อเป็น MASH คือมีทั้งไขมันและตับอักเสบ พออักเสบซ้ำหลายปี พังผืดจะค่อย ๆ แทนที่เนื้อตับดี จนกลายเป็นตับแข็งได้
สิ่งที่ผมห่วงคือหลายคนรูปร่างไม่ได้ใหญ่มากจึงคิดว่าไม่เสี่ยง ทั้งที่รอบเอว น้ำตาล และไขมันในเลือดเริ่มเสียแล้ว ไขมันพอกตับจึงไม่ใช่ปัญหาเฉพาะคนอ้วน และส่วนใหญ่มักเงียบจนตรวจเจอจากเลือดหรืออัลตราซาวด์ครับ

2️⃣ ไวรัสตับอักเสบบีและซีซ่อนอยู่หลายปี
ไวรัสตับอักเสบบีและซีสามารถอยู่ในร่างกายแบบเรื้อรังโดยแทบไม่มีอาการ แต่ตับยังถูกทำลายและเกิดพังผืดสะสมอยู่ครับ บางคนติดไวรัสบีตั้งแต่เกิดจากแม่ บางคนเคยรับเลือด ใช้เข็มหรืออุปกรณ์ที่ปนเปื้อน หรือมีความเสี่ยงทางเพศ แต่ไม่เคยตรวจจึงไม่รู้ตัว เรื่องนี้น่าเสียดายมาก เพราะไวรัสบีควบคุมเพื่อลดโอกาสตับแข็งและมะเร็งตับได้ ส่วนไวรัสซีปัจจุบันมียาที่รักษาให้หายได้ในคนส่วนใหญ่ อย่ารอให้ค่าตับสูงหรือมีอาการก่อนค่อยตรวจครับ

3️⃣ ยา สมุนไพร และอาหารเสริมที่คิดว่าธรรมชาติ
ยารักษาโรค ยาที่ซื้อกินเอง สมุนไพรลดน้ำหนัก ยาลูกกลอน หรืออาหารเสริมที่มีหลายส่วนผสม อาจทำให้เกิด Drug-induced liver injury หรือตับอักเสบจากยาได้ครับ บางชนิดเกิดเร็ว บางชนิดกินสะสมแล้วค่าตับค่อย ๆ สูง ปัญหาคือมีหลายคนไม่ยอมบอกหมอ เพราะคิดว่าสิ่งที่กินเป็นสมุนไพรจึงไม่นับเป็นยา
คำว่า “ธรรมชาติ” ไม่ได้แปลว่าตับปลอดภัยนะครับ ตับต้องเป็นคนจัดการสารเหล่านี้ทั้งหมด ยิ่งกินหลายตัวพร้อมกันหรือไม่รู้ปริมาณจริง ยิ่งหาต้นเหตุยาก หากเริ่มกินผลิตภัณฑ์ใหม่แล้วคลื่นไส้ อ่อนเพลียมาก ปัสสาวะเข้ม ตาเหลือง หรือคันทั้งตัว ควรหยุดสิ่งที่สงสัยและรีบไปตรวจ แต่ยาประจำที่แพทย์สั่งไม่ควรหยุดเองครับ

4️⃣ ภูมิคุ้มกันหันมาทำร้ายตับตัวเอง
Autoimmune hepatitis คือภาวะที่ภูมิคุ้มกันเข้าใจผิดแล้วโจมตีเซลล์ตับ ทำให้ตับอักเสบเรื้อรังครับ บางคนมีอ่อนเพลีย ปวดข้อ หรือค่าตับสูง แต่บางคนแทบไม่มีอาการเลยจนตรวจพบพังผืดหรือตับแข็งแล้ว
ข้อนี้ไม่ได้เกิดจากกินของผิดหรือดูแลตัวเองไม่ดี จึงไม่ควรโทษตัวเองครับ แต่ต้องรักษาและติดตามจริงจัง เพราะถ้าปล่อยให้การอักเสบดำเนินต่อ ตับจะเกิดแผลเป็นมากขึ้น การตรวจจึงอาจต้องดูค่าตับ แอนติบอดี และบางรายต้องเจาะชิ้นเนื้อตับ ไม่ใช่ซื้อยาบำรุงตับมากินกลบตัวเลขครับ

5️⃣ โรคทางพันธุกรรมหรือท่อน้ำดีผิดปกติ
บางคนมีโรคที่ทำให้เหล็กหรือทองแดงสะสมในตับ เช่น Hemochromatosis หรือ Wilson disease รวมถึงโรคที่ทำลายท่อน้ำดีจนเกิดการอักเสบและพังผืดครับ กลุ่มนี้พบไม่บ่อยเท่าไขมันพอกตับหรือไวรัส แต่ถ้าอายุน้อย ค่าตับผิดปกตินาน หาสาเหตุไม่ได้ หรือคนในครอบครัวมีโรคตับหลายคน ต้องนึกถึงไว้ด้วย อย่าให้คำว่า “โรคหายาก” กลายเป็นเหตุผลที่ไม่ตามหาสาเหตุครับ เพราะถ้าตรวจพบเร็ว หลายโรคมีวิธีควบคุมเพื่อลดการทำลายตับได้ แต่ถ้ารอจนตับแข็ง การรักษาจะยากขึ้นมากครับ

อยากรู้ว่าตับยังไหวไหม ควรเช็กอะไรบ้าง?
• ตรวจ AST, ALT, ALP, GGT และ Bilirubin เพื่อดูรูปแบบความผิดปกติของตับ
• ตรวจ Albumin, INR และเกล็ดเลือด เพื่อดูว่าตับยังสร้างโปรตีนและควบคุมการแข็งตัวของเลือดได้ดีหรือไม่
• ตรวจน้ำตาล HbA1c ไตรกลีเซอไรด์ และรอบเอว เพื่อประเมินความเสี่ยงไขมันพอกตับ
• ตรวจไวรัสตับอักเสบบีและซี โดยเฉพาะคนที่ไม่เคยตรวจหรือมีประวัติเสี่ยง
• อัลตราซาวด์ช่วยดูไขมัน ลักษณะตับ ม้าม และก้อน ส่วน FibroScan ช่วยประเมินความแข็งหรือพังผืดของตับ
• แจ้งหมอให้ครบทั้งยาประจำ ยาซื้อเอง สมุนไพร ไม่ต้องกลัวโดนดุ เพราะข้อมูลนี้ช่วยหาต้นเหตุได้มากครับ

ถ้ามีตาเหลือง ตัวเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม ท้องโต ขาบวม อาเจียนเป็นเลือด ถ่ายดำ สับสน ง่วงผิดปกติ หรือน้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ ควรไปโรงพยาบาลครับ อาการเหล่านี้อาจบอกว่าตับเริ่มทำงานไม่ไหวหรือมีภาวะแทรกซ้อนแล้ว
ตับแข็งไม่ได้เกิดจากเหล้าอย่างเดียวครับ ต่อให้ไม่ดื่ม แต่มีพุง น้ำตาลสูง ไวรัสตับอักเสบ ใช้สมุนไพรหรืออาหารเสริมหลายชนิด หรือมีโรคภูมิคุ้มกัน ตับก็อักเสบและเกิดพังผืดได้ สิ่งที่ผมอยากให้ทำคืออย่ารออาการ ตรวจหาสาเหตุให้ชัด และแก้ตั้งแต่ยังเป็นไขมันพอกตับหรือตับอักเสบ เพราะช่วงนั้นเรายังมีโอกาสหยุดไม่ให้เดินไปถึงตับแข็งได้ครับ