"กลิ่นแก่คืออะไร" นึกไม่ถึงสาเหตุการเกิด "กลิ่นแก่" ที่แท้จริง

"กลิ่นแก่คืออะไร" หลายคนอาจเคยได้ยินคำว่า "กลิ่นแก่" และสงสัยว่าเป็นเรื่องจริงหรือเป็นเพียงความเชื่อ ล่าสุด รศ. นพ.พีระศักดิ์ เลิศตระการนนท์ หัวหน้าภาควิชาเวชศาสตร์ครอบครัว คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ อธิบายว่า "กลิ่นแก่" มีพื้นฐานที่สามารถอธิบายได้ด้วยหลักวิทยาศาสตร์ แต่ไม่ได้หมายความว่าผู้สูงอายุทุกคนจะมีกลิ่นดังกล่าว และไม่ได้เกิดจากการละเลยสุขอนามัยเพียงอย่างเดียว

 

"กลิ่นแก่เป็นยังไง" รศ. นพ.พีระศักดิ์ ระบุว่า เมื่ออายุมากขึ้น ร่างกายจะเกิดการเปลี่ยนแปลงหลายด้าน ทั้งการทำงานของผิวหนัง ฮอร์โมน การผลัดเซลล์ผิว และองค์ประกอบของไขมันบนผิวหนัง ส่งผลให้มีการสะสมของสาร 2-Nonenal (ทู-โนนีนาล) ซึ่งเกิดจากการเสื่อมสลายของกรดไขมันบนผิวหนังจากปฏิกิริยาออกซิเดชัน สารชนิดนี้มีกลิ่นเฉพาะตัวที่หลายคนอธิบายว่า คล้ายกลิ่นหญ้าแห้ง กระดาษเก่า หรือกลิ่นอับอ่อน ๆ จึงกลายเป็นที่มาของคำว่า "กลิ่นแก่"

 

โดยทั่วไป การสะสมของสารดังกล่าวสามารถเริ่มพบได้ตั้งแต่อายุประมาณ 40 ปีขึ้นไป และอาจชัดเจนมากขึ้นเมื่อเข้าสู่วัยสูงอายุ อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ผู้สูงอายุทุกคนที่จะมีกลิ่นลักษณะนี้ เพราะความรุนแรงของกลิ่นแตกต่างกันไปตามแต่ละบุคคล ขึ้นอยู่กับปัจจัยหลายด้าน เช่น พันธุกรรม สุขภาพโดยรวม การดูแลสุขอนามัย การดื่มน้ำ อาหาร การออกกำลังกาย การใช้ยาบางชนิด และโรคประจำตัว

 

แพทย์ยังเตือนว่า หากกลิ่นตัวเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว หรือมีกลิ่นผิดปกติร่วมกับอาการอื่น อาจเป็นสัญญาณของโรคที่ควรได้รับการตรวจรักษา เช่น โรคเบาหวาน โรคไตเรื้อรัง โรคตับ การติดเชื้อ แผลเรื้อรัง หรือปัญหาสุขภาพในช่องปาก จึงควรเข้ารับการตรวจเพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง

 

สำหรับการลดกลิ่นตัวในผู้สูงอายุ ควรดูแลทั้งเรื่องการอาบน้ำและทำความสะอาดร่างกายทุกวัน เช็ดตัวให้แห้งโดยเฉพาะบริเวณข้อพับ เปลี่ยนเสื้อผ้าเป็นประจำ ซักผ้าเช็ดตัว ผ้าห่ม และปลอกหมอนอย่างสม่ำเสมอ ดื่มน้ำให้เพียงพอ รับประทานอาหารให้ครบ 5 หมู่ ออกกำลังกายตามความเหมาะสม ควบคุมโรคประจำตัว และตรวจสุขภาพเป็นประจำ ส่วนผู้สูงอายุที่ช่วยเหลือตัวเองได้น้อย ลูกหลานควรช่วยดูแลเรื่องการอาบน้ำ เปลี่ยนเสื้อผ้า และทำความสะอาดเครื่องนอนอย่างต่อเนื่อง
 

รศ. นพ.พีระศักดิ์ ยังแนะนำว่า ลูกหลานไม่ควรพูดกับผู้สูงอายุตรง ๆ ว่า "ตัวเหม็น" หรือ "ทำไมไม่อาบน้ำ" เพราะเมื่ออายุมากขึ้น ประสาทรับกลิ่นจะเสื่อมลง ทำให้หลายคนไม่รู้ตัวว่ากลิ่นกายเปลี่ยนไป คำพูดเหล่านี้อาจสร้างความอับอาย สูญเสียความมั่นใจ และทำให้รู้สึกว่าตนเองเป็นภาระของครอบครัว

 

วิธีสื่อสารที่เหมาะสม ควรใช้ความห่วงใยเป็นจุดเริ่มต้น เช่น "ช่วงนี้อากาศร้อน เดี๋ยวหนูเตรียมน้ำให้อาบนะ" หรือ "เดี๋ยวเราเปลี่ยนเสื้อผ้าชุดใหม่ จะได้สบายตัวขึ้น" รวมถึงอาจบอกว่าได้ซักผ้าห่มและปลอกหมอนให้แล้ว เพื่อให้ผู้สูงอายุรู้สึกถึงความเอาใจใส่มากกว่าการตำหนิ

 

ทั้งนี้ หากสงสัยว่ากลิ่นตัวอาจเกิดจากปัญหาสุขภาพ ควรชวนผู้สูงอายุไปพบแพทย์โดยเน้นเหตุผลด้านสุขภาพ มากกว่าการพูดถึงเรื่องกลิ่นโดยตรง

 

แพทย์ย้ำว่า "กลิ่นแก่" ไม่ใช่เรื่องน่าอาย และไม่ใช่สิ่งที่ผู้สูงอายุเลือกให้เกิดขึ้น สิ่งสำคัญที่สุดคือความเข้าใจ ความใส่ใจ และการดูแลด้วยความอ่อนโยน เพราะนอกจากสุขภาพร่างกายแล้ว การได้รับความเคารพในศักดิ์ศรีและความรู้สึกจากคนในครอบครัว ก็เป็นส่วนสำคัญที่ช่วยให้ผู้สูงอายุมีคุณภาพชีวิตที่ดีเช่นกัน

ข้อมูลจาก คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่