ไขข้อสงสัย "ประเพณีชิงเปรต" คืออะไร? ทำไมต้องแย่งของไหว้ และมีความสำคัญอย่างไร

ถ้าพูดถึง "ประเพณีชิงเปรต" หลายคนอาจจะสงสัยว่า "ทำไมต้องแย่งของไหว้" มีความสำคัญอย่างไร และประเพณีนี้อยู่ที่ภาคอะไร พร้อมข้อคิดเตือนใจคนรุ่นใหม่ "อย่าลืมทำบุญให้บรรพบุรุษผู้ล่วงลับ" พร้อมแล้วไปไขคำตอบพร้อมกันค่ะ

 

วันสารทเดือนสิบ หรือวันทำบุญใหญ่ (วันส่งตายาย) ประจำปี 2569 ตรงกับ วันอาทิตย์ที่ 11 ตุลาคม พ.ศ. 2569 (แรม 15 ค่ำ เดือน 10)

ถ้าพูดถึงเทศกาลงานบุญที่ทั้งศักดิ์สิทธิ์และสนุกสนานที่สุดของภาคใต้ คงหนีไม่พ้น "ประเพณีชิงเปรต" ในเทศกาลวันสารทเดือนสิบ หลายคนอาจเคยเห็นภาพผู้คนเบียดเสียดแย่งชิงขนมและอาหารกันอย่างคึกคักในวัด จนเกิดคำถามว่า การแย่งของเซ่นไหว้คนตายแบบนี้คืออะไร? ทำไมทำแล้วถึงได้บุญ และประเพณีนี้มีความสำคัญอย่างไรต่อจิตใจของคนรุ่นหลัง วันนี้เราจะมาเจาะลึกเรื่องนี้กัน

 

 "ชิงเปรต" คืออะไร? พิธีกรรมส่งบุญที่กินได้

การชิงเปรต คือ พิธีกรรมทำบุญอุทิศส่วนกุศลแก่บรรพบุรุษผู้ล่วงลับ (เปรตชน) ในวันสารทเดือนสิบ โดยมีขั้นตอนและลักษณะสำคัญดังนี้

• การตั้งเปรตบนหลาเปรต: ชาวบ้านจะจัด "หฺมฺรับ" (สำรับอาหาร) และขนมเดือนสิบ 5 อย่าง ไปวางไว้บน "หลาเปรต" หรือร้านเปรต ซึ่งเป็นนั่งร้านยกเสาสูงเพื่อเป็นทานแก่ดวงวิญญาณ

• พิธีผูกสายสิญจน์บังสุกุล: พระสงฆ์จะสวดบังสุกุลโดยโยงสายสิญจน์ไปยังหลาเปรต เพื่อส่งส่วนบุญส่วนกุศลตรงถึงผู้ล่วงลับ

• สัญญาณแห่งการ "ชิง": เมื่อพระสงฆ์ทำพิธีเสร็จและดวงวิญญาณกินอิ่มแล้ว ลูกหลานที่รออยู่ด้านล่างจะวิ่งกรูเข้าไป "แย่งชิง" อาหารและขนมเหล่านั้นทันที

• กินแล้วเป็นสิริมงคล: ความเชื่อโบราณระบุว่า ของที่เหลือจากการไหว้เปรตบรรพบุรุษคือ "ของเดน" ที่ทานแล้วจะได้รับบุญกุศลแรง ปลอดภัยจากโรคภัยไข้เจ็บ และเป็นสิริมงคลแก่ครอบครัวอย่างยิ่ง
 

4 ความสำคัญและกุศโลบายที่ซ่อนอยู่ในการชิงเปรต

เบื้องหลังภาพความสนุกสนานของการแย่งขนม แท้จริงแล้วคนโบราณได้ซ่อนกุศโลบายและคุณค่าทางสังคมเอาไว้ลึกซึ้ง

• 1. เครื่องเตือนสติให้เกรงกลัวต่อบาป: คติตำนานเรื่อง "เปรต" ที่มีรูปร่างสูงโย่ง ปากเท่ารูเข็ม และหิวโหยตลอดเวลา สอดแทรกคำสอนให้คน ไม่ประพฤติผิดศีลธรรม ไม่คดโกง และไม่ทำบาป เพราะเมื่อตายไปจะต้องไปชดใช้กรรมเป็นเปรต

• 2. กุศโลบายสร้างความสามัคคี: การแย่งชิงขนมบนร้านเปรตไม่มีใครโกรธเคืองกัน มีแต่รอยยิ้มและเสียงหัวเราะ เป็นกิจกรรมที่ ละลายพฤติกรรม ช่วยสร้างความสนิทสนมและความสามัคคีให้คนในชุมชน

• 3. วันรวมญาติและสถาบันครอบครัว: ประเพณีนี้ดึงดูดให้ลูกหลานที่ไปทำงานต่างถิ่นเดินทางกลับบ้านเกิดมาเจอกัน ได้ร่วมกันจัดหมรับและเข้าวัดทำบุญ ช่วยให้สถาบันครอบครัวอบอุ่นและเข้มแข็งขึ้น

• 4. ความกตัญญูที่จับต้องได้: เป็นการเปิดโอกาสให้คนรุ่นใหม่ได้แสดงความระลึกถึงและ ตอบแทนพระคุณบรรพบุรุษ แม้ว่าท่านเหล่านั้นจะล่วงลับไปอยู่ในอีกภพภูมิหนึ่งแล้วก็ตาม

 

 

ประเพณีชิงเปรต จึงไม่ได้เป็นเพียงแค่เรื่องของการแย่งขนมสนุกๆ เท่านั้น แต่เป็นมรดกทางวัฒนธรรมอันทรงคุณค่าของชาวปักษ์ใต้ที่หล่อหลอมความเชื่อทางพุทธศาสนา ความกตัญญู และความสนุกสนานเข้าด้วยกันได้อย่างลงตัว การได้เห็นภาพคนทุกวัยตั้งแต่เด็กไปจนถึงผู้ใหญ่ร่วมกันสืบสานพิธีนี้ จึงเป็นหลักประกันว่าวิถีชีวิตอันงดงามนี้จะยังคงอยู่คู่สังคมไทยไปอีกนานเท่านาน