ผิดคาดหมด "6อาการ" ร่างกายเตือน ก่อนเป็นเบาหวาน น้อยคนจะรู้

"หมอเจด" นพ.เจษฎ์ บุณยวงศ์วิโรจน์ รองผู้อำนวยการโรงพยาบาลมหาราช นครราชสีมา ได้ออกมาโพสต์ข้อความระบุว่า 

ก่อนเป็นเบาหวาน ร่างกายอาจส่งสัญญาณอะไรบ้าง? 6 จุดที่ควรเช็กก่อนน้ำตาลสูงไปกว่านี้! 

หลายคนคิดว่า “ก่อนเป็นเบาหวาน” ร่างกายต้องมีอาการอะไรสักอย่างให้รู้ตัวก่อนครับ แต่ความจริงคือ ภาวะก่อนเบาหวาน หรือ Prediabetes มักเงียบมาก
บางคน FBS เริ่มขึ้น
HbA1c เริ่มแตะ 5.7–6.4%
มีภาวะดื้ออินซูลินแล้ว
แต่ยังใช้ชีวิตได้ตามปกติ ไม่มีอาการชัดเจนเลยครับ
เพราะฉะนั้นสิ่งที่ผมอยากให้เข้าใจก่อนคือ อาการอย่างเดียวใช้ยืนยันภาวะก่อนเบาหวานไม่ได้ ต้องตรวจเลือดร่วมด้วย
แต่ในอีกด้าน ถ้าน้ำตาลเริ่มสูงขึ้นเรื่อย ๆ หรือดื้ออินซูลินมากขึ้น ร่างกายบางคนก็เริ่มมีสัญญาณให้เห็น เช่น เหนื่อยง่าย ปัสสาวะบ่อย หิวบ่อย ผิวคล้ำ หรือมองไม่ชัด
ถ้าเจอหลายข้อพร้อมกัน โดยเฉพาะมีพุง น้ำหนักเกิน ประวัติครอบครัวเป็นเบาหวาน ความดันสูง TG สูง หรือไขมันพอกตับ ผมว่าอย่ารอให้อาการชัดครับ
ตรวจน้ำตาลไว้ก่อนง่ายกว่า

1️⃣ อ่อนเพลียง่าย ทั้งที่นอนพอ — น้ำตาลมีอยู่ แต่เซลล์เอาไปใช้ได้ไม่ดี
อาการเหนื่อย เพลีย ไม่มีแรง เป็นอาการที่เจอได้จากหลายสาเหตุครับ ตั้งแต่นอนไม่พอ โลหิตจาง ไทรอยด์ ความเครียด ไปจนถึงน้ำตาลในเลือดผิดปกติ
ในคนที่มี ภาวะดื้ออินซูลิน อินซูลินยังถูกสร้างออกมา แต่เซลล์ตอบสนองต่ออินซูลินได้ไม่ดีเหมือนเดิม ทำให้ร่างกายต้องหลั่งอินซูลินเพิ่มเพื่อพากลูโคสเข้าเซลล์
ช่วงแรกน้ำตาลในเลือดอาจยังไม่สูงมาก เพราะตับอ่อนพยายามชดเชยเต็มที่ แต่ระบบเผาผลาญเริ่มทำงานหนักขึ้นแล้วครับ
บางคนจึงรู้สึกว่า หลังอาหารง่วงมาก อิ่มแล้วอยากนอน หรือกลางวันหมดแรงง่าย โดยเฉพาะหลังมื้อที่มีข้าว แป้ง หรือของหวานเยอะ
แต่อาการเพลียอย่างเดียวไม่ได้แปลว่าเป็นก่อนเบาหวานครับ
ถ้ามีร่วมกับพุง น้ำหนักขึ้น หิวบ่อย TG สูง หรือครอบครัวเป็นเบาหวาน ผมจะยิ่งอยากให้ตรวจ FBS และ HbA1c ไว้ครับ

2️⃣ ปัสสาวะบ่อย โดยเฉพาะกลางคืน — ถ้าเริ่มมากขึ้นกว่าปกติควรหาสาเหตุ
เวลาน้ำตาลในเลือดสูงเกินกว่าที่ไตจะดูดกลับได้หมด น้ำตาลจะหลุดออกมาในปัสสาวะ และดึงน้ำออกไปด้วย
ผลคือปัสสาวะมากขึ้น กระหายน้ำมากขึ้น และบางคนต้องตื่นมาปัสสาวะกลางคืนหลายครั้งครับ
แต่ต้องพูดให้ตรงว่า อาการแบบนี้มักชัดขึ้นเมื่อระดับน้ำตาลสูงมากขึ้นแล้ว ไม่ใช่ว่าคน Prediabetes ทุกคนจะปัสสาวะบ่อย
ถ้าปกติไม่เคยตื่นเลย แต่ช่วงหลังเริ่มตื่นคืนละ 2–3 ครั้ง พร้อมกระหายน้ำมาก ปากแห้ง น้ำหนักลด หรืออ่อนเพลีย ผมไม่อยากให้รอครับ
เพราะอาจเริ่มเข้าใกล้เบาหวานมากกว่าภาวะก่อนเบาหวานแล้ว
และปัสสาวะบ่อยยังมีสาเหตุอื่นได้ เช่น ดื่มน้ำเยอะก่อนนอน ยาขับปัสสาวะ ต่อมลูกหมากโต กระเพาะปัสสาวะผิดปกติ หรือการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ
ดังนั้นดู “อาการร่วม” และตรวจน้ำตาลจะตอบได้ตรงกว่าครับ

3️⃣ ชา ปลายมือปลายเท้า — ถ้าเป็นบ่อย อย่าคิดว่าแค่นอนทับแขน
อาการชา ปลายมือปลายเท้า หรือเหมือนมีเข็มจิ้ม เป็นอีกอาการที่หลายคนเชื่อมโยงกับเบาหวานครับ
ถ้าน้ำตาลสูงเรื้อรังเป็นเวลานาน สามารถทำให้เส้นประสาทส่วนปลายเสียหายจนเกิด เบาหวานลงปลายประสาท หรือ diabetic neuropathy ได้
แต่โดยทั่วไปอาการนี้พบเด่นกว่าในคนที่เป็นเบาหวานมาระยะหนึ่ง ไม่ใช่อาการคลาสสิกของ Prediabetes ทุกคน
อย่างไรก็ตาม มีข้อมูลว่าคนบางส่วนที่มี Prediabetes หรือภาวะดื้ออินซูลินมากก็อาจเริ่มมีความผิดปกติของเส้นประสาทขนาดเล็กได้ครับ
ลักษณะที่ผมสนใจคือ ชาสองข้างคล้ายกัน เริ่มจากปลายเท้า แสบ ร้อน ยิบ ๆ หรือไวต่อการสัมผัสผิดปกติ
แต่ถ้าชาข้างเดียว แขนขาอ่อนแรง พูดไม่ชัด หน้าเบี้ยว อันนั้นเป็นอีกเรื่องและต้องรีบประเมิน Stroke ครับ
ส่วนคนที่ชาจากคอทับเส้น เอวทับเส้น ขาดวิตามิน B12 หรือโรคเส้นประสาทอื่น ๆ ก็มีได้เหมือนกัน เพราะฉะนั้นอย่าวินิจฉัยจากอาการชาอย่างเดียวครับ

4️⃣ หิวบ่อย กินแล้วไม่นานก็หิวอีก — ให้ดูทั้งอาหารและภาวะดื้ออินซูลิน
อันนี้เป็นอาการที่ผมอยากให้ดูร่วมกับพฤติกรรมทั้งวันครับ
ถ้าเช้าเป็นกาแฟหวานกับขนมปัง กลางวันข้าวเยอะ บ่ายชานม เย็นเส้นหรือข้าวอีก แล้วแทบไม่มีโปรตีนกับใยอาหาร ความหิวระหว่างวันก็เกิดง่ายอยู่แล้ว
แต่ในคนที่มีภาวะดื้ออินซูลิน น้ำตาลและอินซูลินหลังอาหารอาจขึ้นลงมากกว่าปกติ ทำให้บางคนรู้สึกหิวเร็ว อยากของหวาน หรือกินแล้วไม่ค่อยอิ่มนาน
ยิ่งถ้ามีพุง รอบเอวเพิ่ม และ TG สูงร่วมด้วย ผมจะเริ่มมองภาพระบบเผาผลาญมากขึ้นครับ
อีกด้านหนึ่ง ถ้ากลายเป็น หิวมากผิดปกติแต่กลับน้ำหนักลด พร้อมปัสสาวะบ่อย กระหายน้ำมาก และเพลีย อันนี้ต้องระวังเบาหวานที่น้ำตาลสูงชัดแล้ว
เพราะเมื่อร่างกายเอากลูโคสเข้าเซลล์ได้ไม่ดี ร่างกายอาจเริ่มหันไปใช้ไขมันและกล้ามเนื้อเป็นพลังงานมากขึ้น ทำให้น้ำหนักลดได้แม้กินเยอะครับ

5️⃣ ผิวคล้ำหนาขึ้นบริเวณคอ รักแร้ หรือขาหนีบ — สัญญาณหนึ่งของภาวะดื้ออินซูลิน
ข้อนี้ผมอยากให้ลองส่องกระจกดูครับ
ถ้าผิวบริเวณ หลังคอ รักแร้ ขาหนีบ หรือข้อพับ เริ่มคล้ำ หนา และสัมผัสเหมือนกำมะหยี่ ทั้งที่ไม่ได้ตากแดด ตรงนี้อาจเป็นภาวะที่เรียกว่า Acanthosis nigricans
ภาวะนี้สัมพันธ์กับอินซูลินในเลือดที่สูงจากภาวะดื้ออินซูลินได้ครับ
พออินซูลินสูงอยู่เป็นเวลานาน มันสามารถกระตุ้นเซลล์ผิวหนังให้หนาตัวและมีสีเข้มขึ้น โดยเฉพาะบริเวณรอยพับ
คนที่มีพุง น้ำหนักเกิน PCOS หรือมีประวัติครอบครัวเป็นเบาหวาน แล้วมีผิวคล้ำลักษณะนี้ ผมจะยิ่งอยากให้ตรวจน้ำตาลและดูเรื่องภาวะดื้ออินซูลิน
หลายคนพยายามขัดคอแรง ๆ หรือซื้อครีมมาทา เพราะคิดว่าเป็นคราบ
แต่ถ้าต้นเหตุคือภาวะดื้ออินซูลิน การแก้แค่ผิวอย่างเดียวอาจไม่พอครับ
ต้องกลับไปจัดการน้ำหนัก รอบเอว อาหาร การออกกำลังกาย และระบบเผาผลาญร่วมด้วย

6️⃣ ตามัวหรือมองไม่ชัดเป็นช่วง ๆ — น้ำตาลที่แกว่งสามารถเปลี่ยนการมองเห็นได้
ถ้าระดับน้ำตาลสูงขึ้นมากในบางช่วง น้ำสามารถเคลื่อนเข้าออกเลนส์ตา ทำให้รูปร่างและกำลังหักเหของเลนส์เปลี่ยนชั่วคราว
บางคนเลยรู้สึกว่า
ช่วงนี้อ่านหนังสือไม่ชัด
มองไกล ๆ เบลอ
แว่นเดิมเหมือนใช้ไม่ได้
บางวันชัด บางวันไม่ชัด
ถ้าเกิดพร้อมกับกระหายน้ำ ปัสสาวะบ่อย หิวบ่อย หรือน้ำหนักลด ผมอยากให้ตรวจน้ำตาลครับ
ส่วนเบาหวานขึ้นจอประสาทตา เป็นอีกเรื่องหนึ่ง มักเกิดจากน้ำตาลสูงเรื้อรังจนหลอดเลือดเล็ก ๆ ในจอประสาทตาเสียหาย ไม่ใช่สิ่งที่จะเกิดทันทีเพียงเพราะ HbA1c ขยับขึ้นเล็กน้อย
และถ้าตามัวทันที เห็นแสงวาบ เห็นเหมือนม่านบัง หรือสูญเสียการมองเห็นเฉียบพลัน อย่ารอตรวจน้ำตาลอย่างเดียวครับ ต้องรีบตรวจตา

แล้วจะรู้ได้ยังไงว่า “ก่อนเบาหวาน” จริงหรือยัง?
ตรงนี้ผมอยากให้ยึดผลเลือดมากกว่าอาการครับ
โดยทั่วไปภาวะก่อนเบาหวานสามารถพบได้เมื่อ FBS อยู่ประมาณ 100–125 mg/dL หรือ HbA1c อยู่ประมาณ 5.7–6.4%
ถ้า FBS ตั้งแต่ 126 mg/dL ขึ้นไป หรือ HbA1c ตั้งแต่ 6.5% ขึ้นไป จะเข้าเกณฑ์เบาหวานในบริบทที่เหมาะสม และโดยทั่วไปต้องยืนยันผลตามหลักการตรวจวินิจฉัย เว้นแต่มีอาการของน้ำตาลสูงชัดเจนร่วมกับผลตรวจที่เข้าเกณฑ์ครับ
สิ่งสำคัญคือ อย่ารอให้อาการมาก่อน
เพราะหลายคนอยู่ในช่วง Prediabetes หลายปีโดยไม่มีอาการเลยครับ

ถ้าเริ่มอยู่ในช่วงก่อนเบาหวาน ผมอยากให้เริ่ม 5 เรื่องนี้ก่อน
• ลดน้ำหวาน ชานม น้ำอัดลม กาแฟหวาน และของหวานที่กินเป็นกิจวัตร เพราะเป็นจุดที่ลดน้ำตาลได้เยอะโดยไม่ต้องอดทุกอย่าง
• จัดมื้อให้มีโปรตีนและผักมากขึ้น แล้วคุมข้าว เส้น และแป้งให้พอดีกับกิจกรรม ไม่จำเป็นต้องตัดคาร์โบไฮเดรตทั้งหมด
• เดินหลังอาหาร 10–15 นาที ช่วยให้กล้ามเนื้อเอากลูโคสไปใช้เพิ่มขึ้น และเริ่มได้ง่ายมากครับ
• ฝึกกล้ามเนื้อประมาณ 2–3 วันต่อสัปดาห์ เพราะกล้ามเนื้อเป็นหนึ่งในแหล่งสำคัญที่ช่วยรับกลูโคสจากเลือด
• ถ้าน้ำหนักเกิน โดยเฉพาะมีพุง การลดน้ำหนักประมาณ 5–10% ในหลายคนมีความหมายมากต่อภาวะดื้ออินซูลินและความเสี่ยงที่จะพัฒนาไปเป็นเบาหวานครับ

ก่อนเป็นเบาหวาน ร่างกายอาจมีสัญญาณให้เห็นได้ แต่หลายคนก็ไม่มีอาการอะไรเลย
อ่อนเพลีย
ปัสสาวะบ่อย
หิวบ่อย
ผิวคอหรือรักแร้คล้ำ
ชาปลายมือปลายเท้า
มองไม่ชัด
ทั้งหมดนี้ “เป็นเบาะแส” ได้ แต่ไม่ได้ใช้ยืนยันโรคจากอาการอย่างเดียวครับ
สิ่งที่ผมอยากให้ทำคือ ถ้ามีอาการหลายข้อร่วมกับ พุง น้ำหนักเกิน TG สูง ความดันสูง ไขมันพอกตับ PCOS หรือครอบครัวมีเบาหวาน ลองตรวจ FBS กับ HbA1c ไว้
เพราะช่วง Prediabetes เป็นช่วงที่ผมชอบมากในแง่ของการดูแลครับ
มันเหมือนร่างกายกำลังบอกว่า
“ระบบน้ำตาลเริ่มเหนื่อยแล้วนะ แต่ยังมีเวลาแก้”
วันนี้ลดน้ำหวานหนึ่งแก้ว เดินหลังอาหารอีก 10 นาที เพิ่มกล้ามเนื้อ และค่อย ๆ ลดรอบเอว สิ่งเล็ก ๆ พวกนี้ถ้าทำต่อเนื่อง สามารถเปลี่ยนเส้นทางของน้ำตาลในอีกหลายปีข้างหน้าได้จริงครับ
อย่ารอให้ตัวเลขขึ้นถึงคำว่า “เบาหวาน” ก่อน แล้วค่อยเริ่มดูแลเริ่มตอนที่ยังอยู่ก่อนเส้นนั้นง่ายกว่าครับ
ใครมีคำถาม หรืออยากให้ผมเขียนความรู้เรื่องอะไรคอม