วันที่แผ่นดินร่ำไห้..สะท้อนภาพแห่งความสูญเสียครั้งยิ้่งใหญ่ในอดีต จากวรรณกรรมอมตะ "สี่แผ่นดิน" รำลึก ๙ ต.ค. "ม.ร.ว. คึกฤทธิ์" ถึงแก่อสัญกรรม

ศาสตราจารย์พิเศษพลตรี นายกองใหญ่ หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช

นักปราชญ์ นักเขียน นักการเมือง และศิลปินแห่งชาติ นับเป็นปูชนียบุคคลท่านหนึ่งของไทย เป็นน้องชายแท้ ๆ ของ หม่อมราชวงศ์เสนีย์ ปราโมช อดีตนายกรัฐมนตรี ๔ สมัย สื่อมวลชนจึงนิยมเรียกทั้งคู่ว่า "หม่อมพี่ หม่อมน้อง" นอกจากนี้ หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ และ หม่อมราชวงศ์เสนีย์ ยังมีพี่สาวคือ หม่อมราชวงศ์บุญรับ พินิจชน  เมื่อปลายปี พ.ศ. ๒๕๕๑กระทรวงวัฒนธรรมของไทย ได้เสนอชื่อหม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์เป็นบุคคลสำคัญของโลกต่อองค์การยูเนสโก โดยมีทั้งเสียงสนับสนุนและคัดค้านซึ่งต่อมาในวันที่ ๒๓ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ ทางองค์การยูเนสโกได้ประกาศยกย่องเชิดชูเกียรติหม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์เป็นบุคคลสำคัญของโลก ใน ๔สาขา ได้แก่ การศึกษา วัฒนธรรม สังคมศาสตร์ และสื่อสารมวลชน ในวาระครบรอบ ๑๐๐ ปี ชาตกาล พ.ศ. ๒๕๕๔ โดยได้รับการประกาศพร้อมกันกับครูเอื้อ สุนทรสนาน ซึ่งได้รับในวาระครบรอบ ๑๐๐ ปี ชาตกาลพ.ศ. ๒๕๕๓

 

“สี่แผ่นดิน “ หนึ่งในนวนิยายของหม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช มีเนื้อหาอิงประวัติศาสตร์ไทยในช่วงรัชกาลที่ ๕ ถึงรัชกาลที่ ๘ นับเป็นนวนิยายที่มีชื่อเสียงมากที่สุดเล่มหนึ่งของไทย ทีแรกเขียนเป็นตอน ๆ ลงหนังสือพิมพ์สยามรัฐ

 

โดยฉากที่สะเทือนใจคนไทยทั้งชาติ ได้ถูกนำกลับมาพูดถึงอีกครั้ง เมื่อปลายปี ๒๕๕๙ เมื่อแผ่นดินไทยได้พบเจอกับความสูญเสียครั้งยิ่งใหญ่ กรณีพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช สวรรคต  ซึ่งเนื้อหาใน วรรณกรรม “สี่แผ่นดิน” ก็ได้สะท้อนเรื่องราวพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาจุฬาลงกรณ์ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สวรรคต เป็นเหตุการณ์เมื่อ วันที่ ๒๓ ตุลาคม พ.ศ. ๒๔๕๓

โดยหม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ได้บรรยายไว้ว่า.

.....ยายเทียบกลับจากตลาดตอนสาย เดินร้องไห้โฮๆเข้ามาในบ้าน พอเห็นหน้าพลอยที่รีบลงกระไดตึกลงมาดู ว่าเรื่องอะไรกัน ยายเทียบก็ทรุดตัวลงนั่งยกมือพนมท่วมหัว แล้วร้องไห้อีกโฮใหญ่ แล้วพูดว่า

"คุณเจ้าขา! เขาพูดกันในตลาด ว่าในหลวงสวรรคตเสียแล้ว วันนี้คนร้องไห้กันทั้งตลาด ไม่มีใครทำมาค้าขายกันเลย"

วันนั้นอากาศมืดครึ้มไปทั่ว ไม่มีแสงแดด ทำให้แลดูครึ้ม เยือกเย็น ลมเหนือที่เริ่มจะพัดในเดือนตุลาคมหยุดนิ่ง ในวันนั้นแม้แต่ใบไม้สักใบก็ไม่มีกระดิก เสียงนกเล็กๆ ที่ร้องอยู่ตามพุ่มไม้ก็เงียบหาย ธรรมชาติทั่วทั้งกรุงเทพ ดูเหมือนจะแสดงความโศกสลดในความวิปโยคอันยิ่งใหญ่

...บทประพันธ์๔แผ่นดิน ของ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช บรรยายเมื่อครั้งในหลวงรัชกาลที่๕เสด็จสวรรคต...

(สี่แผ่นดิน ฉบับพิมพ์ครั้งที่ ๘ พ.ศ. ๒๕๑๘ โดย เว็บไซต์ "บางกอกหนังสือเก่า")

 

ประวัติ

หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช เกิดวันที่ ๒๐ เมษายน พ.ศ. ๒๔๕๔ ในเรือกลางแม่น้ำเจ้าพระยา ณ ตำบลบ้านม้า อำเภออินทร์บุรี จังหวัดสิงห์บุรี เป็นโอรสคนสุดท้อง ในบรรดาโอรส-ธิดา ทั้ง๖ คน ของพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าคำรบ กับหม่อมแดง (บุนนาค) โดยชื่อ "คึกฤทธิ์" นั้น มาจากการที่ ชอบร้องไห้เสียงดังในวัยทารก จึงได้รับพระราชทานนามนี้จาก สมเด็จพระศรีพัชรินทรา บรมราชินีนาถ

ชีวิตส่วนตัวสมรสกับ หม่อมราชวงศ์หญิงพักตร์พริ้ง ทองใหญ่ เมื่อ พ.ศ. ๒๔๗๙มีบุตรธิดา ๒ คน คือ หม่อมหลวงรองฤทธิ์ ปราโมช และ หม่อมหลวงหญิง วิสุมิตรา ปราโมช ต่อมาได้แยกกันอยู่กับหม่อมราชวงศ์พักตร์พริ้ง

หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช พักอยู่ที่บ้านในซอยพระพินิจ ซึ่งเป็นซอยย่อยอยู่ในซอยสวนพลู ถนนสาทรใต้ เขตสาทร บ้านหลังนี้เป็นที่รู้จักกันในชื่อว่า "บ้านซอยสวนพลู"

หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ นับเป็นบุคคลที่มีบุคลิกและบทบาทที่หลากหลาย มีชื่อเสียงในหลายๆ ด้าน โดยเฉพาะการประพันธ์ การแสดง และยังเป็นนักการเมือง ท่านเป็นผู้ก่อตั้งพรรคก้าวหน้า เมื่อ พ.ศ. ๒๔๘๘ ต่อมาได้ยุบรวมกับพรรคประชาธิปัตย์ในปีถัดมา ต่อมาก่อตั้งหนังสือพิมพ์สยามรัฐ เมื่อ พ.ศ. ๒๔๙๓ และก่อตั้งพรรคกิจสังคม เมื่อ พ.ศ. ๒๕๑๗ และได้ดำรงตำแหน่งเป็น นายกรัฐมนตรี คนที่ ๑๓ ของประเทศไทยเมื่อ พ.ศ. ๒๕๑๘ โดยสามารถเป็นแกนนำตั้งรัฐบาลทั้งที่มีจำนวน ส.ส.ในมือเพียง ๑๘ คน รัฐบาลคึกฤทธิ์ในครั้งนั้นมี นายบุญชู โรจนเสถียร ผู้ร่วมก่อตั้งพรรคกิจสังคม เป็น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง มีนโยบาย "เงินผัน" เป็นที่รู้จักเลื่องลือทั่วไปในสมัยนั้น

ก่อนดำรงตำแหน่ง นายกรัฐมนตรี หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช เคยรับบทเป็น นายกรัฐมนตรี ของประเทศแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ประเทศหนึ่ง ชื่อว่าประเทศ สารขัณฑ์ ในภาพยนตร์เรื่อง The Ugly American (๑๙๖๓) คู่กับมาร์ลอน แบรนโด เมื่อ ปี พ.ศ. ๒๕๐๖ และหลังพ้นตำแหน่งนายกรัฐมนตรี เคยรับบทเป็นนักแสดงรับเชิญในภาพยนตร์ ผู้แทนนอกสภา กำกับโดย สุรสีห์ ผาธรรม นำแสดงโดย สรพงศ์ ชาตรี เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๒๖

ระหว่างการเล่นการเมือง หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ มีบุคลิกที่โดดเด่นเป็นตัวของตัวเองที่ทุกคนรู้จักดี คือ วาทะศิลป์ และบทบาทเป็นที่ชวนให้จดจำ เช่น การผวนพูดเล่นชื่อของตัวเองเมื่อมีผู้ถามว่า หมายถึงอะไร โดยตอบว่า "คึกฤทธิ์ ก็คือ คิดลึก" เป็นต้น

หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ได้รับฉายาจากนักการเมือง และสื่อมวลชนมากมาย เช่น "เฒ่าสารพัดพิษ" "ซือแป๋ซอยสวนพลู" ภายหลังเมื่อมีอาวุโสสูงวัย จนสามารถแสดงความเห็นทางการเมือง ได้อย่างตรงไปตรงมา โดยไม่ต้องเกรงกลัวอิทธิพลใดๆ จึงได้รับฉายาว่า "เสาหลักประชาธิปไตย" นอกจากนี้อีกฉายาหนึ่งที่ใช้เรียก หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ในบางแห่งคือ "หม่อมป้า"

ในด้านวรรณศิลป์ หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ มีผลงานหนังสือที่มีชื่อเสียงระดับประเทศมากมาย ที่ได้รับการตีพิมพ์ซ้ำแล้วซ้ำอีก เช่น สี่แผ่นดิน, ไผ่แดง, กาเหว่าที่บางเพลง, หลายชีวิต, ซูสีไทเฮา, สามก๊กฉบับนายทุน และเรื่องสั้น "มอม" ซึ่งได้ใช้เป็นบทความประกอบแบบเรียนภาษาไทยในปัจจุบัน บางชิ้นมีผู้นำไปทำเป็นละครโทรทัศน์ เช่น สี่แผ่นดิน, หลายชีวิต และทำเป็นภาพยนตร์ เช่น กาเหว่าที่บางเพลง

หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช ถึงแก่อสัญกรรม เมื่อวันที่ ๙ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๓๘ สิริรวมอายุ ๘๔ ปี ๕เดือน๒๐ วัน ต่อมาในปี พ.ศ. ๒๕๕๐ กระทรวงวัฒนธรรมได้เสนอชื่อให้ท่านเป็น บุคคลสำคัญของโลก กับทาง ยูเนสโก

คลิปจาก  Mosimon De

ข้อมูลจาก th.wikipedia.org / หนังสือสี่แผ่นดิน