ย้อนรอยมหาอุทกภัย 2485 เมื่อพระนครกลายเป็นทะเลน้ำจืด

ย้อนรอยกรุงเทพฯ น้ำท่วมปี 2485 มหานครกลายเป็นทะเลน้ำจืดกลางสงครามโลกครั้งที่ 2

กรุงเทพมหานคร กับเหตุการณ์อุทกภัยถือเป็นสิ่งที่อยู่คู่กันมาทุกยุคสมัย หากย้อนกลับไปในอดีต กรุงเทพฯ เคยผ่านเหตุการณ์น้ำท่วมขังรอการระบายนานนับเดือนมาแล้วหลายครั้ง ย้อนไปในสมัยรัชกาลที่ 6 ช่วงสงครามโลกครั้งที่ 1 พ.ศ. 2460 หรือที่รู้จักกันในชื่อ "น้ำท่วมปีมะเส็ง" ก็เคยสร้างความเสียหายอย่างหนักมาแล้ว

ทว่า เหตุการณ์น้ำท่วมครั้งใหญ่และเป็นที่จดจำมากที่สุดในประวัติศาสตร์ไทย เกิดขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 8 ปี พ.ศ. 2485 ซึ่งตรงกับช่วง สงครามโลกครั้งที่ 2 ในยุคของรัฐบาล จอมพล ป. พิบูลสงคราม โดยเป็นช่วงเวลาเดียวกับที่กองทัพญี่ปุ่นเข้าบุกพื้นที่ประเทศไทย ทำให้ทั้งประชาชนคนไทยและกองทัพทหารญี่ปุ่นต้องเผชิญชะตากรรมอุทกภัยครั้งใหญ่นี้ร่วมกันอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

สาเหตุและระดับความรุนแรงของน้ำท่วมปี 2485

วิกฤตอุทกภัยในครั้งนี้เริ่มขยายวงกว้างตั้งแต่ช่วงปลายเดือนกุมภาพันธ์ถึงปลายเดือนกุมภาพันธ์ โดยเข้าขั้นวิกฤตหนักในช่วงปลายเดือนกุมภาพันธ์เป็นต้นไป แผ่ขยายครอบคลุมทั้งฝั่งพระนครและฝั่งธนบุรี สาเหตุหลักเกิดจาก:

-   ปริมาณน้ำเหนือหลาก: แม่น้ำเจ้าพระยาต้องรองรับปริมาณน้ำมหาศาลที่ไหลหลั่งมาจากทางภาคเหนือ

-   ข้อจำกัดเชิงโครงสร้าง: ในยุคนั้นยังไม่มีเขื่อนขนาดใหญ่สำหรับบริหารจัดการน้ำหรือทดน้ำ ทำให้มวลน้ำทะลักเอ่อล้นตลิ่งเข้าท่วมพื้นที่เมืองอย่างรวดเร็ว

สภาพของกรุงเทพฯ ในเวลานั้นไม่ต่างจากทะเลน้ำจืดขนาดใหญ่ ระดับน้ำในบางจุดพุ่งสูงเกินกว่า 2.5 เมตร ส่งผลให้ระบบการคมนาคมทางบก ทั้งรถไฟ รถราง และรถเมล์ ต้องหยุดชักงักลงทั้งหมด

 

วิถีชีวิตและการปรับตัวของชาวพระนคร

แม้จะต้องเผชิญกับวิกฤตสงครามและน้ำท่วมพร้อมกัน แต่ชาวพระนครกลับแสดงให้เห็นถึงศักยภาพในการปรับตัวเข้ากับสถานการณ์ได้อย่างดีเยี่ยม ผู้คนเริ่มนำเรือออกมาใช้เป็นพาหนะหลักในการเดินทาง บางส่วนต่อยอดทำเป็นอาชีพเรือจ้างรับส่งผู้โดยสารเพื่อสร้างรายได้ ขณะที่คนรุ่นหนุ่มสาวในยุคนั้นก็นำเรือออกมาพายเที่ยวชมบรรยากาศเมืองกรุงท่ามกลางสายน้ำอย่างเพลิดเพลิน

สถานการณ์น้ำท่วมขังยาวนานนับเดือน ก่อนที่ระดับน้ำจะค่อยๆ ลดลงและเข้าสู่ภาวะปกติในช่วงเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2485 ทิ้งไว้เพียงบันทึกประวัติศาสตร์หน้าสำคัญของมหานครแห่งนี้

 

แหล่งที่มาอ้างอิง  

หอจดหมายเหตุแห่งชาติ: บันทึกเหตุการณ์อุทกภัยในพระนคร พ.ศ. 2485

สำนักการระบายน้ำ กรุงเทพมหานคร: สถิติและประวัติศาสตร์น้ำท่วมใหญ่ในเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑล

ศิลปวัฒนธรรม (Silpa-mag): บทความประวัติศาสตร์ "น้ำท่วมใหญ่ พ.ศ. 2485 เมื่อพระนครกลายเป็นทะเล"