"จุดจบโศกนาฎกรรมความรักของแม่ที่มีต่อลูก" แต่ต้องตายเพราะลูก เพียงเพราะไม่อยากให้รู้ความจริงที่เจ็บปวด แต่ต้องมีจุดจบคือตายเท่านั้น (มีคลิป)

หลังจากทีมงานได้เดินไปที่วัดดอนยายหอม เพือไปตามเรื่องราวเกี่ยวกับพระยากงพระยาพาน โดยที่วัดดอนยายหอมนั้นเป็นเพียงที่พักอาศัยที่ยายหอมได้เลี้ยงดูพระยาพาน ซึ่งหลังจากทีมงานได้รับทราบข้อมูลว่าให้เดินทางมาที่วัดประโทน จังหวัดนครปฐม เพือมาดูว่าพระยาพานได้สร้างเจดีย์ เพือเป็นการทดแทนบุญคุณที่เลี้ยงมาของยายหอม ซึ่งหลังจากทีมงานมาถึงที่วัดประโทน ตามคำบอกกล่าวของชาวบ้าน แต่สิิ่งที่เราได้พบเจอนั้น เจดีย์มีอยู่จริงตามที่ชาวบ้านบอกกับทีมงาน แต่สิ่งที่น่าเหลือเชื่อคือเป็นสถานที่เก่าแก่และมีความน่าสนใจมาก ซึ่งทีมงานจะขออนุญาตินำตำนานเรื่องเล่าที่เล่าต่อกันมาถึงเรื่องพระยากงพระยาพาน

ตำนานมีว่าอย่างนี้ มีพญากงเป็นเจ้าเมืองนครชัยศรี มีพระมเหสีรูปโฉมงดงามเมื่อพระมเหสีทรงพระครรภ์โหรหลวงได้ทำนายว่าจะได้พระราชโอรสเป็นผู้มีบุญ และจะได้เป็นใหญ่ภายหน้า แต่จะเป็นผู้ฆ่าพระราชบิดาเมื่อครบ กำหนดพระมเหสีก็ประสูติพระกุมาร ขณะที่ข้าราชบริพารได้เอาพานไปรองรับ บังเอิญหน้าผากของพระกุมาร
กระทบขอบพานเป็นแผล พญากงได้สั่งให้นำพระกุมารไปทิ้งตามยถากรรม ยายหอมไปพบเข้านำไปเลี้ยงไว้ และตั้งชื่อว่า พาน ครั้นพานโตขึ้นยายหอมก็นำไปฝากให้เล่าเรียนที่วัดโคกยายหอม พานเป็นเด็กฉลาด สมภารวัดผู้เป็นอาจารย์จึงรักใคร่เอ็นดูมีวิชาอะไรก็สอนให้หมด
อาจารย์ได้นำพานไปฝากให้เข้ารับราชการกับพระยาราชบุรี ที่เมืองราชบุรี พานเป็นคนปัญญาดี เรียบร้อยและขยัน จึงเป็นที่โปรดปรานของพระยาราชบุรีมาก จนถึงกับรับไว้เป็นโอรสบุญธรรม สมัยนั้น เมืองราชบุรีขึ้นกับเมืองนครชัยศรี พระยาราชบุรี ต้องส่งเครื่องบรรณาการทุกปี พญาพานเป็นผู้มีฝีมือในการรบจึงชักชวน ให้พระยาราชบุรีแข็งเมืองยกกองทัพไป ปราบพญายาพานเป็นแม่ทัพออกไป รบกับพญายากง ทั้งสองทำยุทธหัตถีกัน ในที่สุดพญากงก็ถูกฟันด้วยของ้าวคอขาดตายในที่รบ เมื่อพญายาพานเข้ายึดเมืองนครชัยศรีได้แล้ว ย่อมได้ทั้งราชสมบัติตลอดจนพระมเหสีของพญายากงด้วย แต่ในขณะที่จะเข้าไปหาพระมเหสีนั้น เทวดาได้แปลงกายเป็นแมวแม่ลูกอ่อนให้ลูกกินนมขวางประตูไว้ แล้วร้องทักเสียก่อน พญายาพานจึงได้อธิษฐานว่า ถ้าพระมเหสีเป็นแม่ของตนจริงก็ขอให้มีน้ำนมไหลซึมออกมา ก็เห็นน้ำนมไหลออกมาจริง จึงได้รู้ว่าทั้งสองเป็นแม่ลูกกัน พญายาพานต้องทำปิตุฆาตฆ่าพระราชบิดา เพราะยายหอมปิดบังความจริงไม่บอกให้รู้ ด้วยโทสะจริต เข้าครอบงำและกรรมนั้นบังตา ทำให้ขาดการยั้งคิด จึงสั่งให้นำยายหอมไปฆ่าเสีย ต่อมาด้วยความสำนึกผิด ที่ได้ฆ่าพระราชบิดาและยายหอมผู้มีพระคุณ จึงได้สร้างพระเจดีย์ขนาดใหญ่ สูงชั่วนกเขาเหิน คือ องค์พระปฐมเจดีย์ เพื่อเป็นการล้างบาปที่ฆ่าพระราชบิดาให้บรรเทาลงบ้าง และสร้างพระประโทนเจดีย์ เพื่อล้างบาปที่ฆ่ายายหอม

ขอบคุณบทความ thaifolktales.wordpress.com

ซึ่งหลังจากได้รับฟังเรื่องราวตำนานที่เล่าขนานต่อกันมาแล้ว สิ่งที่เราเห็นในรูปคือ พระยาพาน ที่ยายหอมรับเลี้ยงดูแลอย่างดี จนถึงวินาทีสุดท้าย ก่อนที่จะโดนประหาร โดยคำสั่งของลูกชายที่ตนเองเลี้ยงมาตั้งแต่ทารกจนเติบโตเป็นทหาร ความรักของแม่ยิ่งใหญ่เพียงไหน ไม่มีใครตอบแทนได้ แต่แล้วเหมือนฟ้าดลใจให้พระยาพานคิดได้จึงสร้างเจดีย์ให้กับยายหอม

เจดีย์ยายหอม ที่พระยาพานสร้างเพือทดแทนบุญคุณที่เลี้ยงดูตนเองมาอย่างดี เจดีย์นี้ถูกตั้งไว้ที่วัดประโทน จังหวัดนครปฐม แต่ทุกก็ยังพิสูจน์ไม่ได้ว่าเป็นเรื่องจริงแค่ไหน เพราะบ้างบทความบอกว่าเป็นเพียงเรื่องเล่าที่แต่ขึ้น แต่ก็มีหลายบทความบอกว่า เป็นเรื่องจริง แต่ไม่มีใครรู้แน่ชัดว่าจริงแค่ไหน แต่ส่ิงที่ทีมงานรู้คือ ความรักของแม่ยิ่งใหญ่หาอะไรมาเปรียบเทียบไม่ได้ ส่ิงที่ทำได้คือดูแลท่านให้ดี อย่าคิดทำร้ายท่าน เพียงเพราะความโกรธหรืออะไรก็ตาม จะทำให้เกิดเหมือนพระพาน ผู้ซึ่งคิดได้ก็สายเกินไปแล้ว ไม่มีโอกาสแก้ตัว