ผลไม้ยอดฮิตชนิดนี้ กินผิดจังหวะอาจกระทบสุขภาพโดยไม่รู้ตัว

“ส้มโอ” และ “เกรปฟรุต” เป็นผลไม้ในตระกูล Citrus ที่อุดมด้วยวิตามินซี สารต้านอนุมูลอิสระ และใยอาหาร ได้รับการยอมรับว่ามีประโยชน์ต่อระบบภูมิคุ้มกัน ผิวพรรณ และการควบคุมน้ำหนัก อย่างไรก็ตาม งานวิจัยทางเภสัชวิทยาพบว่า ผลไม้กลุ่มนี้มีสารสำคัญชื่อว่า  ฟูราโนคูมาริน (Furanocoumarins) ซึ่งสามารถรบกวนกระบวนการกำจัดสารของร่างกายได้

กลไกที่เกิดขึ้นในร่างกาย

ฟูราโนคูมารินมีฤทธิ์ยับยั้งเอนไซม์ในลำไส้เล็กและตับที่ชื่อว่า Cytochrome P450 3A4 (CYP3A4)
เอนไซม์นี้มีหน้าที่สำคัญในการสลายยาและสารเคมีหลายชนิด

เมื่อเอนไซม์ถูกยับยั้ง:

-   ร่างกายจะเผาผลาญยาได้ช้าลง

-   ระดับยาในกระแสเลือดอาจสูงกว่าปกติ

-   ความเสี่ยงต่อผลข้างเคียงเพิ่มขึ้น

ฤทธิ์ยับยั้งเอนไซม์อาจเกิดขึ้นได้นานกว่า 24 ชั่วโมงในบางราย ขึ้นกับปริมาณที่บริโภคและความไวของแต่ละบุคคล

กรณีดื่มแอลกอฮอล์ร่วมกับส้มโอ

ปัจจุบันยังไม่มีหลักฐานชัดเจนว่าส้มโอทำให้ “พิษแอลกอฮอล์เพิ่มขึ้นอย่างรุนแรงโดยตรง” เหมือนกับบางกลุ่มยา
อย่างไรก็ตาม เนื่องจากแอลกอฮอล์เองต้องอาศัยกระบวนการเมแทบอลิซึมผ่านตับ การรับประทานอาหารหรือผลไม้ที่มีผลต่อเอนไซม์ตับ อาจทำให้การกำจัดแอลกอฮอล์เปลี่ยนแปลงได้ในทางทฤษฎี

ข้อเท็จจริงสำคัญคือ:

-   ส้มโอ ไม่ได้ช่วยแก้เมา ตามความเชื่อ

-   การดื่มแอลกอฮอล์มากเกินไปคือปัจจัยทำลายตับโดยตรง

 

ดังนั้น ผู้ที่เพิ่งดื่มหนัก ควรให้ตับได้พัก และหลีกเลี่ยงการบริโภคสิ่งที่อาจรบกวนการทำงานของเอนไซม์เพิ่มเติม โดยเฉพาะหากมีโรคประจำตัว

กลุ่มยาที่ต้องระวังเป็นพิเศษ

องค์การอาหารและยาหลายประเทศ รวมถึง FDA สหรัฐฯ ระบุว่า เกรปฟรุตและผลไม้ใกล้เคียง อาจมีปฏิกิริยากับยา เช่น

-   ยาลดไขมันกลุ่มสแตติน (เช่น simvastatin, atorvastatin บางขนาด)

-   ยาความดันโลหิตบางชนิด

-   ยารักษาโรคหัวใจ

-   ยากดภูมิคุ้มกัน

-   ยาบางชนิดในผู้ป่วยมะเร็ง

-   ยาคลายกังวลบางกลุ่ม

ผลที่เกิดขึ้นอาจเป็นได้ทั้ง

-   ระดับยา “สูงเกินไป” → เสี่ยงพิษจากยา

-   หรือในบางกรณี “ลดประสิทธิภาพยา”

ผู้ป่วยที่รับประทานยาประจำ ควรสอบถามแพทย์หรือเภสัชกรก่อนบริโภคเป็นประจำ

แล้วส้มโอกินได้หรือไม่?

คำตอบคือ กินได้ในคนทั่วไปที่ไม่ได้ใช้ยากลุ่มเสี่ยง และไม่มีโรคตับ
แต่ควรบริโภคในปริมาณเหมาะสม ไม่มากเกินไป

คุณค่าของเปลือกและไส้ขาว

แม้เนื้อผลจะต้องระวังในบางกรณี แต่ส่วนอื่นของส้มโอมีสารที่เป็นประโยชน์ ได้แก่:

1) เปลือกส้มโอ

มีน้ำมันหอมระเหย ฟลาโวนอยด์ และสารต้านอนุมูลอิสระ
มีงานศึกษาระบุฤทธิ์ต้านการอักเสบและต้านจุลชีพ
นิยมใช้ในผลิตภัณฑ์สมุนไพร หรือแปรรูปเป็นอาหาร

ข้อควรระวัง: ต้องล้างให้สะอาดเพื่อลดสารตกค้างจากยาฆ่าแมลง

2) ไส้ขาว (Albedo)

มีใยอาหารชนิดละลายน้ำสูง โดยเฉพาะ เพกติน (Pectin)
ช่วยลดการดูดซึมไขมันและควบคุมระดับคอเลสเตอรอล
ช่วยการขับถ่าย

ไม่ควรกินปริมาณมากขณะท้องว่าง เพราะอาจระคายเคืองในบางราย

สรุปข้อเท็จจริงสำคัญ

✔ ส้มโอมีประโยชน์ต่อสุขภาพ
✔ มีสารฟูราโนคูมารินที่ยับยั้งเอนไซม์ CYP3A4
✔ อาจทำให้ระดับยาบางชนิดสูงผิดปกติ
✔ ไม่ใช่วิธีแก้เมาที่ถูกต้อง
✔ ผู้ป่วยโรคเรื้อรังควรปรึกษาแพทย์ก่อนบริโภคเป็นประจำ

การกินอย่างรู้ข้อมูล คือการดูแลสุขภาพที่ดีที่สุด