หมอเตือนอย่าปล่อยผ่าน โปรตีนรั่วในปัสสาวะ สัญญาณเตือนก่อนไตพัง

วันที่ 8 มิ.ย. 2569 หมอเจด นพ.เจษฎ์ บุณยวงศ์วิโรจน์ รองผู้อำนวยการโรงพยาบาลมหาราช นครราชสีมา ได้ให้ความรู้ด้านสุขภาพ เผย โปรตีนรั่วในปัสสาวะ สัญญาณเตือนก่อนไตพัง ระบุว่า โรคไตเรื้อรังในไทยไม่ใช่เรื่องไกลตัวแล้ว ข้อมูลการศึกษาในคนไทยเคยพบความชุกโรคไตเรื้อรังประมาณ 17.5% ของประชากรผู้ใหญ่ พูดง่าย ๆ คือเดินมา 10 คน อาจมีคนป่วยหรือเสี่ยงโรคไตเกือบ 2 คนได้เลย ที่น่ากลัวคือโรคไตระยะแรกมักไม่ปวด ไม่บวม ไม่เหนื่อย ค่าไตบางคนยังดูเหมือนพอไหว แต่สิ่งที่โผล่มาเตือนก่อนคือ “โปรตีนรั่วในปัสสาวะ” นี่แหละครับ ถ้าเจอแล้วอย่าปล่อยผ่าน เพราะมันคือสัญญาณว่าหน่วยกรองไตเริ่มรั่วแล้ว

 

1. โปรตีนรั่วคืออะไร ทำไมหมอถึงกลัว?
ปกติไตทำหน้าที่เป็น “เครื่องกรอง” ของเสียออกไปกับปัสสาวะ แต่โปรตีนที่สำคัญในเลือดควรถูกเก็บไว้ ไม่ควรรั่วออกมาเยอะ ถ้าตรวจเจอโปรตีนหรืออัลบูมินในปัสสาวะ แปลว่าแผ่นกรองเล็ก ๆ ในไตที่เรียกว่า glomerulus อาจเริ่มเสีย ความน่ากลัวคือคนส่วนใหญ่ไม่รู้สึกอะไรเลย แต่ข้างในไตกำลังรับแรงกระแทกจากน้ำตาล ความดัน หรือการอักเสบอยู่เรื่อย ๆ

2. ค่าไตยังปกติ แต่โปรตีนรั่วได้ไหม? ได้
หลายคนเห็น eGFR ยัง 90 หรือ Creatinine ยังไม่สูง ก็คิดว่าไตปลอดภัย อันนี้ยังเร็วไปครับ เพราะบางคน “โปรตีนรั่ว” มาก่อนค่าไตตกหลายปี โดยเฉพาะคนเป็นเบาหวาน ความดันสูง อ้วนลงพุง หรือไขมันสูง ไตอาจเริ่มรั่วก่อน แต่ค่ากรองของไตยังดูดีอยู่ ถ้ารอให้ eGFR ต่ำค่อยสนใจ บางทีไตเสียไปเยอะแล้ว

3. ตรวจแบบไหนถึงรู้ว่าโปรตีนรั่ว?
ตรวจปัสสาวะธรรมดาอาจพอเห็นคร่าว ๆ ว่ามีโปรตีนหรือไม่ แต่ถ้าจะดูให้ละเอียดขึ้น หมอมักดูค่า Urine Albumin-to-Creatinine Ratio หรือ UACR เป็นการดูว่าอัลบูมินรั่วออกมากับปัสสาวะมากแค่ไหนเมื่อเทียบกับครีเอตินีนในปัสสาวะ
โดยคร่าว ๆ

• UACR น้อยกว่า 30 mg/g = ปกติหรือยังไม่รั่วชัด
• 30–300 mg/g = เริ่มมีอัลบูมินรั่ว หรือ microalbuminuria
• มากกว่า 300 mg/g = รั่วมากขึ้น ต้องจริงจังมากขึ้น

กรมควบคุมโรคก็ระบุว่าการตรวจคัดกรองโปรตีนในปัสสาวะช่วยทำนายการลดลงของอัตราการกรองไตในอนาคต และควรใช้ร่วมกับการดู eGFR เพื่อคัดกรองกลุ่มเสี่ยงโรคไต
 

4. ใครบ้างควรตรวจโปรตีนรั่ว ไม่ต้องรอให้บวมก่อน
คนที่ควรตรวจคือคนเป็น เบาหวาน ความดันสูง ไขมันสูง อ้วนลงพุง มีประวัติครอบครัวโรคไต สูบบุหรี่ กินยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs บ่อย ๆ หรืออายุ 40 ปีขึ้นไปที่ไม่เคยเช็กไตจริงจัง โดยเฉพาะคนเบาหวานกับความดันสูงต้องตรวจสม่ำเสมอ เพราะสองโรคนี้เป็นตัวทำลายหน่วยกรองไตแบบเงียบ ๆ ถ้ารอให้ปัสสาวะเป็นฟอง บวม หรือค่าไตตก อันนั้นถือว่าช้าไปแล้วในหลายคน
 

5. ปัสสาวะเป็นฟอง แปลว่าโปรตีนรั่วเสมอไหม?
ไม่เสมอไปครับ ปัสสาวะเป็นฟองอาจเกิดจากปัสสาวะแรง ขาดน้ำ หรือโถส้วมก็ได้ แต่ถ้าฟองเยอะ ฟองละเอียด ค้างนาน ร่วมกับบวมหน้า บวมเท้า ความดันสูง หรือเป็นเบาหวาน ควรตรวจปัสสาวะครับ อย่าใช้ตาดูแล้วฟันธงเองว่า “รั่วหรือไม่รั่ว” เพราะโปรตีนรั่วบางคนไม่มีฟองให้เห็นเ.ลยด้วยซ้ำ

6. ถ้าปล่อยโปรตีนรั่วไว้ ไตจะพังยังไง?
โปรตีนที่รั่วออกมาไม่ใช่แค่ตัวเลขครับ มันสะท้อนว่าแผ่นกรองไตเสีย และยังทำให้ท่อไตระคาย เกิดการอักเสบและพังผืดตามมาได้ พูดง่าย ๆ คือยิ่งรั่วมาก ยิ่งบอกว่าไตกำลังเสี่ยงเสื่อมเร็วขึ้น ถ้าร่วมกับความดันสูง น้ำตาลสูง หรือกินเค็มหนัก ๆ ไตก็โดนซ้ำหลายทาง สุดท้าย eGFR ค่อย ๆ ตก จนบางคนไปถึงระยะต้องฟอกไต

7. เจอโปรตีนรั่วแล้วต้องทำอะไร?
อย่างแรกคือ อย่าตกใจ แต่ห้ามเฉย ครับ ต้องตรวจซ้ำตามแพทย์นัด เพราะบางครั้งโปรตีนอาจรั่วชั่วคราวจากไข้ ออกกำลังกายหนัก ขาดน้ำ หรือการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะได้ แต่ถ้ารั่วซ้ำ ๆ ต้องหาสาเหตุและคุมตัวเร่งให้ดี โดยเฉพาะ

• คุมน้ำตาล ดูทั้ง FBS และ HbA1c
• คุมความดัน หลายคนต้องจริงจังกับเป้าหมายความดัน
• ลดเค็ม ลดอาหารแปรรูป น้ำปลา ซีอิ๊ว ผงปรุงรส
• เช็กค่าไต Creatinine, eGFR และเกลือแร่
• ทบทวนยาที่ใช้ โดยเฉพาะยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs
• ถ้ามีเบาหวาน/ความดัน อาจมีบางกลุ่มยาที่ช่วยลดโปรตีนรั่วและชะลอไตเสื่อมได้ แต่ต้องให้หมอประเมิน

ถ้าไม่อยากให้ไตพังเร็ว เริ่มดูแลแบบนี้

• ตรวจสุขภาพไตอย่างน้อยปีละครั้งถ้ามีความเสี่ยง โดยดูทั้งเลือดและปัสสาวะ
• อย่าดูแค่ Creatinine ให้ดู eGFR + UACR ร่วมด้วย
• ลดเค็มให้จริง ไม่ใช่แค่ไม่เติมน้ำปลา แต่ยังซดน้ำซุป น้ำจิ้ม อาหารแปรรูปเหมือนเดิม
• คุมน้ำตาลหลังอาหาร เพราะน้ำตาลพุ่งบ่อยทำลายเส้นเลือดเล็กในไต
• คุมความดัน เพราะแรงดันสูงคือแรงกระแทกหน่วยกรองไต
• ดื่มน้ำให้พอ แต่ถ้ามีไตเสื่อมหรือหัวใจ ต้องทำตามคำแนะนำหมอ
• อย่ากินยาแก้ปวดเองบ่อย ๆ โดยเฉพาะกลุ่ม NSAIDs เช่น ibuprofen, diclofenac, naproxen
• ถ้าพบโปรตีนรั่วซ้ำ ๆ ควรติดตามกับแพทย์ ไม่ใช่รอให้บวมก่อน

โรคไตน่ากลัวตรงที่มันเงียบครับ ไม่ปวด ไม่เตือนดัง ๆ แต่พอรู้ตัวอีกทีบางคนค่าไตตกไปเยอะแล้ว โปรตีนรั่วในปัสสาวะ คือสัญญาณที่ช่วยจับปัญหาได้เร็วกว่าเดิม ถ้าใครเป็นเบาหวาน ความดันสูง พุงเยอะ ไขมันสูง หรือไม่เคยตรวจปัสสาวะเลย ลองเช็กดูครับ ตรวจง่ายกว่าฟอกไตเยอะ

 

ขอบคุณ FB : หมอเจด