หมอเปิด ไตเสื่อมระยะ 1-5 กินอะไรได้บ้าง แต่ละระยะกินไม่เหมือนกัน

วันที่ 11 มิ.ย. 2569 หมอเจด นพ.เจษฎ์ บุณยวงศ์วิโรจน์ รองผู้อำนวยการโรงพยาบาลมหาราช นครราชสีมา ได้ให้ความรู้ด้านสุขภาพ เผย "ไตเสื่อม กินยังไง เช็กสูตรอาหารที่ใช่ แยกให้ชัดตามระยะได้" โดยระบุว่า "ไตเสื่อมกินกล้วยได้ไหม?" "ต้องงดโปรตีนหรือยัง?" "น้ำต้องดื่มเยอะ ๆ เหมือนเดิมไหม?" คำถามพวกนี้ตอบเหมารวมไม่ได้ เพราะไตเสื่อมแต่ละระยะกินไม่เหมือนกันจริง ๆ 

 

บางคนยังไม่ต้องงดผักผลไม้ บางคนต้องระวังโพแทสเซียม บางคนโปรตีนต้องพอดี ไม่ใช่น้อยจนกล้ามเนื้อหาย และไม่ใช่เยอะจนไตเหนื่อยกว่าเดิม เพราะฉะนั้นอย่าเอาสูตรของคนอื่นมาใช้กับตัวเองตรง ๆ ไตเขากับไตเราอาจไม่ได้อยู่ระยะเดียวกัน วันนี้ลองมาดูกันว่าระยะไหน กินยังไงบ้าง

1. ไตระยะที่  : eGFR 90 ขึ้นไป แต่มีสัญญาณไตผิดปกติ
ระยะนี้ค่าไตยังดูดี แต่ถ้ามีโปรตีนรั่ว ปัสสาวะผิดปกติ หรือโครงสร้างไตผิดปกติ ก็ยังถือว่าไตเริ่มมีปัญหาได้ อาหารยังไม่ต้องงดโหด แต่ต้องเริ่มคุมตั้งแต่ตอนนี้ เพราะนี่คือช่วงที่ชะลอได้ดีที่สุด

• ควรกิน : อาหารสด ปรุงเองให้มากขึ้น ผักหลากสี ผลไม้ในปริมาณพอดี โปรตีนคุณภาพดี เช่น ปลา ไข่ ไก่ เต้าหู้
• ควรเลี่ยง : เค็มจัด อาหารแปรรูป บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป ไส้กรอก หมูยอ น้ำจิ้มเยอะ ๆ และโปรตีนเสริมแบบกินเองมั่ว ๆ
• ต้องเช็ก : ความดัน น้ำตาล HbA1c โปรตีนรั่วในปัสสาวะ และค่าไตตามนัด

2. ไตระยะที่ 2 : eGFR 60–89 เริ่มลดลงเล็กน้อย
ระยะนี้หลายคนยังไม่มีอาการ แต่ไตเริ่มบอกแล้วว่าอย่าประมาท การกินยังค่อนข้างหลากหลายได้ แต่ต้องลดภาระไตให้จริง โดยเฉพาะเค็ม น้ำตาล และอาหารแปรรูปครับ

• ควรกิน : ข้าวหรือแป้งในปริมาณพอดี โปรตีนพอดีตามน้ำหนักตัว ผักผลไม้ได้ถ้าโพแทสเซียมไม่สูง
• ควรเลี่ยง : น้ำปลา ซีอิ๊ว ผงปรุงรส น้ำซุปเข้มข้น ของหมักดอง อาหารแช่แข็ง และน้ำหวาน
• ต้องเช็ก : eGFR, Creatinine, UACR หรือโปรตีนรั่ว, ความดัน และน้ำตาล เพราะระยะนี้ถ้าคุมดี ไตมักไปต่อได้ช้าลง

3. ไตระยะที่ 3 : eGFR 30–59 ต้องเริ่มคุมอาหารแบบมีแผน
ระยะนี้ไตกรองของเสียได้น้อยลงแล้วครับ โปรตีนต้องเริ่ม "พอดี" มากขึ้น ไม่ใช่กินเนื้อจัดเต็มทุกมื้อ แต่ก็ไม่ใช่งดจนกล้ามเนื้อหาย ยิ่งระยะ 3b ค่า eGFR 30–44 ยิ่งต้องจริงจังกว่า 3a 

• ควรกิน : โปรตีนคุณภาพดี เช่น ปลา ไข่ขาว ไก่ เต้าหู้ ในปริมาณที่เหมาะกับค่าไต ผักที่เหมาะกับผลเลือด และอาหารปรุงสด
• ควรเลี่ยง : โปรตีนเยอะเกิน เวย์โปรตีนเองโดยไม่ปรึกษาหมอ เค็มจัด น้ำซุป น้ำจิ้ม อาหารแปรรูป และอาหารฟอสฟอรัสแฝงสูง
• ต้องเช็ก : โพแทสเซียม ฟอสฟอรัส เกลือแร่ UACR และความดัน ถ้าโพแทสเซียมสูงค่อยจำกัดผลไม้บางชนิด เช่น กล้วย ส้ม น้ำมะพร้าว อะโวคาโด ไม่ใช่งดทุกอย่างตั้งแต่ยังไม่รู้ค่าเลือด

4. ไตระยะที่ 4 : eGFR 15–29 ต้องกินตามผลเลือด ไม่ใช่กินตามใจแล้วค่อยลุ้น
ระยะนี้ไตเริ่มเหนื่อยมากขึ้น ของเสีย น้ำ และเกลือแร่ค้างง่ายขึ้น อาหารต้องเฉพาะตัวมากขึ้นครับ ใครอยู่ระยะนี้ไม่ควรใช้สูตรจากอินเทอร์เน็ตล้วน ๆ ควรมีหมอหรือนักกำหนดอาหารช่วยดู

• ควรกิน : โปรตีนคุณภาพดีแต่คุมปริมาณ อาหารสดรสไม่จัด ผักผลไม้ที่เลือกตามค่าโพแทสเซียม และคาร์บที่ไม่หวานจัด
• ควรเลี่ยง : กล้วย ส้ม น้ำมะพร้าว อะโวคาโด มันฝรั่ง หรือผักบางชนิด ถ้าโพแทสเซียมสูง รวมถึงเครื่องใน น้ำอัดลมสีเข้ม อาหารแปรรูป ถ้าฟอสฟอรัสสูง
• ต้องเช็ก : โพแทสเซียม ฟอสฟอรัส ไบคาร์บอเนต เกลือแร่ อาการบวม ปัสสาวะน้อย และความดัน น้ำดื่มต้องดูอาการครับ ถ้าบวม ปัสสาวะน้อย หรือหัวใจมีปัญหา อย่าฝืนดื่มเยอะเอง

5. ไตระยะที่ 5 : eGFR ต่ำกว่า 15 ต้องแยกให้ชัดว่าฟอกไตแล้วหรือยังไม่ฟอก
ระยะนี้ห้ามใช้สูตรเดียวกันหมดครับ คนที่ยังไม่ฟอกไตกับคนที่ฟอกไตแล้ว กินไม่เหมือนกันเลย ถ้ายังไม่ฟอก ไตขับของเสียได้น้อย ต้องคุมหลายอย่างเข้มขึ้น แต่ถ้าฟอกไตแล้ว หลายคนกลับต้องได้โปรตีนมากขึ้น เพราะการฟอกทำให้สูญเสียโปรตีนบางส่วนครับ

• ถ้ายังไม่ฟอกไต: มักต้องคุมโปรตีน เกลือ น้ำ โพแทสเซียม และฟอสฟอรัสตามผลเลือดอย่างใกล้ชิด
• ถ้าฟอกไตแล้ว: ต้องได้โปรตีนเพียงพอขึ้น แต่ยังต้องคุมเค็ม น้ำ โพแทสเซียม และฟอสฟอรัสตามแผนรักษา
• ควรเลี่ยง: สมุนไพร ยาชุด อาหารเสริมล้างไต น้ำแร่ หรือสูตรดีท็อกซ์ต่าง ๆ ที่ไม่ได้ผ่านหมอ เพราะไตระยะนี้พลาดแล้วอันตรายง่ายมาก
• ต้องเช็ก: น้ำหนักก่อน-หลังฟอก บวม เหนื่อย โพแทสเซียม ฟอสฟอรัส อัลบูมิน เลือดจาง และความดันตามนัด

ไตเสื่อม ไม่ได้แปลว่าต้องงดทุกอย่างจนชีวิตไม่มีความสุข แต่ต้องกินให้ตรงกับระยะไตและผลเลือดของตัวเอง ระยะต้นเน้นลดเค็ม คุมน้ำตาล คุมความดัน ระยะกลางต้องคุมโปรตีนและเกลือแร่ให้พอดี ระยะท้ายต้องมีแผนเฉพาะตัว โดยเฉพาะถ้าฟอกไตแล้วหรือยังไม่ฟอก อย่าเอาเมนูคนอื่นมาใช้กับตัวเองตรง ๆ เพราะไตแต่ละคนไม่เหมือนกัน

 

ขอบคุณ FB :  หมอเจด