หลายคนไม่เคยรู้ "BI-RADS" ระดับไหนต้องระวัง "มะเร็งเต้านม"

"หมอเจด" นพ.เจษฎ์ บุณยวงศ์วิโรจน์ รองผู้อำนวยการโรงพยาบาลมหาราช นครราชสีมา ได้ออกมาโพสต์ข้อความระบุว่า 

รู้ก่อนตรวจ! BI-RADS ระดับไหนต้องระวังมะเร็งเต้านม?
มีผู้หญิงส่งผลแมมโมแกรมกับอัลตราซาวด์มาถามผมอยู่บ่อย ๆ ครับ
“หมอคะ หนูได้ BI-RADS 3 แปลว่ามีก้อนมะเร็งหรือเปล่า?”
“ของหนูเป็น 4A ต้องกลัวแค่ไหน?”
“เลข 5 แปลว่าเป็นมะเร็งระยะ 5 ใช่ไหมคะ?”

ผมเข้าใจเลยครับ
เวลาเราเห็นตัวเลขอยู่ในใบตรวจ
ใจมักแปลผลไปไกลกว่าที่หมอเขียน
วันนี้เลยอยากอธิบายให้เข้าใจแบบง่ายที่สุดครับ
BI-RADS ไม่ใช่ระยะของมะเร็ง
แต่มันคือระบบที่รังสีแพทย์ใช้จัดระดับผลแมมโมแกรม อัลตราซาวด์ หรือ MRI เต้านม เพื่อบอกว่า ภาพที่เห็นมีโอกาสเกี่ยวข้องกับมะเร็งมากแค่ไหน และต้องทำอะไรต่อครับ

1️⃣ BI-RADS 0 ยังไม่มีคำตอบ เพราะข้อมูลไม่พอ
BI-RADS 0 ไม่ได้แปลว่าโอกาสเป็นมะเร็งเป็นศูนย์นะครับ
และก็ไม่ได้แปลว่าเจอมะเร็งแล้ว
มันแปลว่า การตรวจครั้งนี้ยังสรุปไม่ได้
อาจเพราะภาพบางตำแหน่งไม่ชัด
เนื้อเต้านมซ้อนกัน
ต้องถ่ายภาพมุมเพิ่ม
ต้องขยายดูจุดที่สงสัย
ต้องทำอัลตราซาวด์เพิ่ม
หรือรังสีแพทย์ต้องการภาพเก่ามาเปรียบเทียบ
เพราะฉะนั้นเห็นเลข 0 ให้จำว่า
“ยังตรวจไม่จบ ต้องกลับไปตรวจเพิ่ม”
อย่าหายไปเองครับ เพราะตอนนี้เรายังบอกไม่ได้เลยว่า สิ่งที่เห็นเป็นอะไรแน่

2️⃣ BI-RADS 1–2 ไม่พบมะเร็งจากภาพ แต่ยังต้องตรวจตามรอบ
BI-RADS 1 หมายถึงไม่พบสิ่งผิดปกติจากภาพตรวจ
ส่วน BI-RADS 2 คือพบสิ่งผิดปกติที่มีลักษณะไม่ร้าย เช่น ซีสต์ธรรมดา หินปูนบางแบบ หรือก้อนที่ภาพเข้าได้กับภาวะไม่ใช่มะเร็ง
สองกลุ่มนี้จัดเป็นผลลบหรือผลไม่ร้าย ความน่าจะเป็นของมะเร็งจากสิ่งที่ถูกรายงานในกลุ่มนี้ถือว่าใกล้ศูนย์ และโดยทั่วไปจะกลับไปตรวจคัดกรองตามรอบครับ
แต่อย่าแปลว่า
“ครั้งนี้ปกติแล้ว ชีวิตนี้ไม่ต้องตรวจอีก”
ผลตรวจบอกภาพของวันนี้ครับ
ไม่ได้รับประกันว่าอีกหลายปีข้างหน้าจะไม่มีความเปลี่ยนแปลง

3️⃣ BI-RADS 3 พบความผิดปกติที่ต้องติดตาม เพราะยังมีโอกาสเป็นมะเร็งไม่เกิน 2%
ตรงนี้ต้องอธิบายให้ชัดครับ
BI-RADS 3 ไม่ใช่คำว่า “ไม่เป็นมะเร็ง”
แต่มันคือภาพที่ถูกจัดอยู่ในกลุ่ม probably benign หรือมีแนวโน้มเป็นภาวะไม่ร้าย โดยยังมีโอกาสพบมะเร็งมากกว่า 0% แต่ไม่เกินประมาณ 2% จึงยังไม่ปล่อยผ่าน และมักนัดตรวจภาพซ้ำในระยะสั้น โดยครั้งแรกมักอยู่ราว 6 เดือนครับ
หมอต้องการดูว่า
จุดนั้นโตขึ้นไหม
รูปร่างเปลี่ยนหรือเปล่า
ขอบเริ่มผิดปกติขึ้นไหม
หรือยังคงเหมือนเดิม
ดังนั้น BI-RADS 3 ให้จำว่า
“โอกาสมะเร็งต่ำ แต่ยังไม่ใช่ศูนย์ ต้องมาตามนัด”
เรื่องที่ไม่ควรทำที่สุดคือ อ่านว่าโอกาสต่ำแล้วหายไปสองปีครับ เพราะการติดตามความเปลี่ยนแปลงคือส่วนสำคัญของการดูแลกลุ่มนี้

4️⃣ BI-RADS 4 พบสิ่งผิดปกติที่สงสัย ต้องพิจารณาเจาะชิ้นเนื้อ
BI-RADS 4 หมายถึง ภาพมีลักษณะที่สงสัยมะเร็งมากพอ จนโดยทั่วไปต้องแนะนำให้เก็บชิ้นเนื้อไปตรวจ
แต่เลข 4 มีช่วงความเสี่ยงกว้างมาก จึงแบ่งย่อยเป็น
BI-RADS 4A โอกาสเป็นมะเร็งมากกว่า 2% ถึงไม่เกิน 10%
BI-RADS 4B โอกาสมากกว่า 10% ถึงไม่เกิน 50%
BI-RADS 4C โอกาสมากกว่า 50% แต่น้อยกว่า 95%
นี่คือเหตุผลว่าทำไมคนหนึ่งได้ 4A แต่อีกคนได้ 4C แล้วความน่ากังวลไม่เท่ากัน แต่ไม่ว่าจะเป็น 4A, 4B หรือ 4C ภาพถ่ายยังให้คำตอบได้เพียงว่า สงสัยระดับไหน ส่วนคำตอบว่าเป็นมะเร็งจริงหรือไม่ ต้องอาศัยผลชิ้นเนื้อครับ

5️⃣ BI-RADS 5 โอกาสเป็นมะเร็งตั้งแต่ 95% ขึ้นไป ต้องรีบตรวจชิ้นเนื้อ
BI-RADS 5 หมายถึง ภาพมีลักษณะที่เข้าได้กับมะเร็งอย่างมาก โดยมีโอกาสเป็นมะเร็งตั้งแต่ประมาณ 95% ขึ้นไป และต้องรีบดำเนินการตรวจชิ้นเนื้อครับ
แต่เลข 5 ไม่ใช่มะเร็งระยะ 5 นะครับ
เพราะ BI-RADS ไม่ได้ใช้บอกระยะของโรค
และแม้ภาพจะสงสัยสูงมาก
คำยืนยันสุดท้ายก็ยังต้องมาจากพยาธิวิทยา
ผลชิ้นเนื้อจะช่วยตอบว่า
เป็นมะเร็งจริงหรือไม่
เป็นชนิดไหน
มีตัวรับฮอร์โมนหรือข้อมูลทางชีวภาพแบบใด
แล้วจึงนำไปวางแผนรักษาต่อ

6️⃣ BI-RADS 6 คือมีผลชิ้นเนื้อยืนยันมะเร็งแล้ว
BI-RADS 6 หมายถึงบริเวณนั้นได้รับการเจาะชิ้นเนื้อ และผลพยาธิวิทยายืนยันแล้วว่าเป็นมะเร็งครับ
เลข 6 ก็ไม่ใช่ระยะของมะเร็งเหมือนกัน
หลังยืนยันแล้ว ภาพเต้านมอาจถูกใช้เพื่อดูขอบเขตของโรค วางแผนรักษา หรือประเมินการตอบสนองในบางช่วงครับ
จำให้สั้นที่สุดแบบนี้ครับ
BI-RADS 0 = ยังตรวจไม่จบ
BI-RADS 1–2 = ไม่พบมะเร็งหรือพบสิ่งที่ไม่ร้าย
BI-RADS 3 = โอกาสมะเร็งมากกว่า 0% แต่ไม่เกิน 2% ต้องติดตาม
BI-RADS 4 = สงสัยมากขึ้น โดยทั่วไปต้องตรวจชิ้นเนื้อ
BI-RADS 5 = โอกาสมะเร็งตั้งแต่ 95% ขึ้นไป ต้องรีบตรวจชิ้นเนื้อ
BI-RADS 6 = ผลชิ้นเนื้อยืนยันมะเร็งแล้ว

7️⃣ ผลออกมาดี ก็ไม่ได้แปลว่าปล่อยเต้านมไปตลอดได้
บางคนตรวจครั้งแรกได้ BI-RADS 1 หรือ 2 แล้วรู้สึกสบายใจจนไม่กลับไปตรวจอีกเลยครับ
แต่การคัดกรองไม่ได้ทำครั้งเดียวแล้วจบ
อายุที่เพิ่มขึ้น
ประวัติคนในครอบครัว
ยีนที่เพิ่มความเสี่ยง
ประวัติเคยฉายรังสีบริเวณหน้าอก
หรือเคยมีผลชิ้นเนื้อผิดปกติ

ทั้งหมดนี้มีผลต่อแผนตรวจของแต่ละคน และคนที่มีความเสี่ยงสูงบางรายอาจต้องตรวจเพิ่มเติมด้วย MRI ร่วมกับแมมโมแกรมตามคำแนะนำของแพทย์ครับ อีกเรื่องคือ ต่อให้ผลเดิมดูไม่อันตราย แต่ถ้าคลำพบก้อนใหม่ หัวนมบุ๋ม มีเลือดออกจากหัวนม ผิวเต้านมผิดรูป หรือมีก้อนบริเวณรักแร้ ก็ต้องกลับไปตรวจ ไม่ควรรอถึงรอบเดิมครับ
BI-RADS มีไว้ช่วยให้เราเข้าใจว่า ภาพตรวจตอนนี้น่ากังวลระดับไหน และต้องเดินต่ออย่างไร เลข 3 ไม่ใช่คำยืนยันว่าไม่มีมะเร็ง แต่หมายถึงโอกาสยังต่ำและต้องติดตาม เลข 4–5 คือระดับที่ต้องหาคำตอบจากชิ้นเนื้อ ส่วนเลข 6 คือผลชิ้นเนื้อยืนยันแล้ว และต่อให้ผลครั้งนี้อยู่ระดับ 1–2 ก็ยังต้องตรวจตามอายุและความเสี่ยงของตัวเอง อย่ากลัวการตรวจครับ เพราะการเจอความผิดปกติเร็ว ทำให้เรามีทางเลือกในการดูแลมากกว่าการรอจนมันแสดงอาการ ใครมีคำถาม หรืออยากให้ผมเขียนความรู้เรื่องอะไรคอมเมนต์กันมาได้เลยนะครับ