หมอเปิด 6 อาการ ปัสสาวะเป็นฟองบ่อย ๆ แบบไหนควรตรวจ "โปรตีนรั่ว"

เมื่อวันที่ 4 ส.ค. 2569 นพ.เจษฎ์ บุณยวงศ์วิโรจน์ รองผู้อำนวยการโรงพยาบาลมหาราช นครราชสีมา ได้ให้ความรู้ด้านสุขภาพ ผ่านทางเพจเฟซบุ๊ก หมอเจด ระบุว่า ปัสสาวะเป็นฟองบ่อย! แบบไหนควรตรวจ โปรตีนรั่ว? โดยระบุว่า รู้ไหมว่า "ฉี่" ก็บอกสุขภาพไตเราได้เหมือนกัน บางคนเห็นปัสสาวะเป็นฟองแล้วตกใจทันทีว่า "ไตเสื่อมหรือเปล่า?" แต่อีกบางคนเป็นฟองแทบทุกวัน ก็คิดว่าไม่เป็นอะไร

 

ความจริงอยู่ตรงกลาง ปัสสาวะเป็นฟอง ไม่ได้แปลว่าโปรตีนรั่วทุกครั้ง เพราะฉี่แรง ขาดน้ำ หรือมีน้ำยาล้างห้องน้ำค้างอยู่ก็ทำให้เกิดฟองได้ แต่ถ้าเป็นฟองบ่อย ฟองเยอะ และมีอาการอื่นร่วม โดยเฉพาะคนที่เป็นเบาหวาน ความดันสูง หรือมีโรคไตอยู่แล้ว แบบนี้ผมอยากให้ตรวจเพิ่ม

1. ฉี่เป็นฟองแบบไหนยังไม่น่ากังวลมาก

ถ้าเป็นฟองเฉพาะบางครั้ง เช่น ตอนอั้นปัสสาวะมานานแล้วฉี่แรงมาก ฟองขึ้นแป๊บเดียวแล้วค่อย ๆ หาย แบบนี้ยังไม่ได้ชี้ว่าไตมีปัญหา อีกกรณีคือช่วงที่ดื่มน้ำน้อย ปัสสาวะเข้มและเข้มข้นขึ้น ก็อาจเห็นฟองชัดขึ้นได้ ดังนั้น "เห็นฟองครั้งเดียว" ยังไม่ใช่เหตุให้ฟันธงว่าโปรตีนรั่ว

2. แบบไหนเริ่มควรตรวจโปรตีนรั่ว

ผมจะเริ่มสนใจมากขึ้น ถ้าฟองมีลักษณะประมาณนี้

• เป็นแทบทุกวัน
• ฟองเยอะละเอียด คล้ายฟองเบียร์
• ฟองอยู่นาน ไม่ยุบง่าย
• เป็นทั้งที่ไม่ได้อั้นปัสสาวะ
• มีขาบวม หนังตาบวมร่วมด้วย
• หรือเป็นคนที่มีเบาหวาน ความดันสูงอยู่แล้ว

ตรงนี้ไม่ได้แปลว่า "มีโปรตีนรั่วแน่นอน" แต่เป็นเหตุผลที่ดีพอที่จะตรวจ

3. ตรวจแบบไหนถึงรู้ว่าโปรตีนรั่ว?

ตรวจปัสสาวะธรรมดาอาจพอเห็นคร่าว ๆ ว่ามีโปรตีนหรือไม่ แต่ถ้าจะดูให้ละเอียดขึ้น ผมชอบดูค่า UACR หรือ Urine Albumin-to-Creatinine Ratio มันดูว่า "อัลบูมิน" ซึ่งเป็นโปรตีนในเลือด รั่วออกมากับปัสสาวะมากแค่ไหนเมื่อเทียบกับครีเอตินีนในปัสสาวะ

ดูคร่าว ๆ แบบนี้

• UACR ต่ำกว่า 30 mg/g = ยังไม่พบอัลบูมินรั่วชัด
• 30–300 mg/g = เริ่มมีอัลบูมินรั่วมากกว่าปกติ
• มากกว่า 300 mg/g = โปรตีนรั่วค่อนข้างมาก ต้องจริงจังมากขึ้น

แต่ต้องระวังเรื่องหนึ่งครับ ค่า UACR สูงครั้งเดียว ยังไม่ได้แปลว่าเป็นโรคไตเรื้อรังทันที เพราะช่วงมีไข้ ออกกำลังกายหนัก ติดเชื้อ หรือความดันขึ้นมาก ๆ ก็ทำให้ค่าขึ้นชั่วคราวได้ ถ้าสูงหมอมักดูซ้ำเพื่อยืนยัน

4. แบบไหนควรไปพบแพทย์เร็ว

ถ้าปัสสาวะเป็นฟองแล้วมีอาการพวกนี้ร่วม ผมไม่อยากให้รอดูเองนาน

• ขาบวม หรือหน้าบวมมากขึ้น
• ปัสสาวะน้อยลงชัดเจน
• ปัสสาวะเป็นเลือด
• ความดันสูงมากหรือคุมยากขึ้น
• น้ำหนักขึ้นเร็วจากอาการบวม
• เหนื่อย หอบ หรือแน่นหน้าอก
• มีโรคไตเดิมอยู่แล้วและอาการเปลี่ยนไป

โดยเฉพาะถ้าบวมมาก ปัสสาวะน้อยมาก หรือหอบเหนื่อย แบบนี้ควรประเมินเร็ว

5. โปรตีนรั่ว "หายได้ไหม?"

คำตอบคือ ขึ้นกับสาเหตุ บางคนโปรตีนรั่วจากภาวะชั่วคราว เช่น ไข้ ออกกำลังกายหนัก หรือการติดเชื้อ พอสิ่งกระตุ้นหาย ค่าก็กลับมาปกติได้ แต่ถ้าเกิดจากเบาหวาน ความดันสูง หรือโรคไตเรื้อรัง เป้าหมายมักเป็นการ ลดการรั่วและชะลอไตเสื่อม มากกว่าจะพูดว่าหาย 100% ข่าวดีคือ ถ้าจับได้เร็วและคุมต้นเหตุได้ดี ค่า UACR ในหลายคนลดลงได้มาก

6. ถ้าไม่อยากให้โปรตีนรั่วหนักขึ้น ต้องดูแลอะไรบ้าง?

• สิ่งสำคัญไม่ใช่แค่ดื่มน้ำเยอะ ๆ แต่ต้องลดภาระที่ลงไตจริง ๆ
• คุมน้ำตาลให้ดี โดยเฉพาะคนเป็นเบาหวาน เพราะน้ำตาลสูงเรื้อรังทำร้ายตัวกรองของไตได้
• คุมความดัน เพราะแรงดันที่สูงตลอดเวลาเหมือนเปิดน้ำแรงใส่ตะแกรงทุกวัน สุดท้ายตัวกรองก็เสียเร็วขึ้น
• ลดเค็ม โดยเฉพาะน้ำปลา น้ำจิ้ม ของหมักดอง อาหารแปรรูป และบะหมี่กึ่งสำเร็จรูป
• หลีกเลี่ยงยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ถ้าไม่จำเป็น โดยเฉพาะคนที่ไตมีปัญหาอยู่แล้ว
• รักษาน้ำหนักและขยับร่างกาย เพราะช่วยทั้งน้ำตาล ความดัน และสุขภาพหลอดเลือด
• อย่าซื้ออาหารเสริม "ล้างไต" มากินเอง เพราะบางตัวไม่ได้ช่วยไต และบางอย่างกลับเพิ่มภาระให้ไตด้วย

สรุปง่าย ๆ ฉี่เป็นฟองครั้งสองครั้งยังไม่ต้องรีบตกใจ แต่ถ้าเป็นบ่อย ฟองเยอะ อยู่ค้างนาน หรือมีบวม ความดันสูง เบาหวาน หรือโรคไตร่วมด้วย แบบนี้ผมอยากให้ตรวจ UACR เพิ่ม เพราะโปรตีนรั่วบางครั้งมาเร็วกว่าค่าไตในเลือดจะเสียเสียอีก ยิ่งเจอเร็ว ก็ยิ่งมีโอกาสคุมต้นเหตุและชะลอไตเสื่อมได้มากขึ้น

 

ขอบคุณ FB :  หมอเจด