กระจ่าง! หมอตอบแล้ว กินไขมันน้อย แต่ LDL ยังสูง! เป็นเพราะ 6 สิ่งนี้

วันที่ 27 ส.ค. 2569 นพ.เจษฎ์ บุณยวงศ์วิโรจน์ รองผู้อำนวยการโรงพยาบาลมหาราช นครราชสีมา ได้ให้ความรู้ด้านสุขภาพผ่านทางเพจเฟซบุ๊ก หมอเจด เผย กินไขมันน้อย แต่ LDL ยังสูง! เพราะสิ่งนี้ โดยระบุว่า  มีคนถามผมมา "หมอคะ หนูพยายามลดของมัน ลดของทอดแล้วนะคะ ทำไม LDL ยัง 200 อยู่เลย?" คำถามนี้ดีมาก เพราะหลายคนยังเข้าใจว่า "LDL สูง = กินไขมันเยอะ" ถ้างั้นพอลดไขมันแล้ว LDL ก็ควรลงสิ?

 

ความจริงคือ LDL ในเลือดไม่ได้มาจากอาหารตรง ๆ ทั้งหมด คอเลสเตอรอลส่วนหนึ่งมาจากอาหารจริง แต่ร่างกายเรา โดยเฉพาะ "ตับ" ก็สร้างคอเลสเตอรอลขึ้นมาเองด้วย เพราะมันจำเป็นต่อการสร้างเยื่อหุ้มเซลล์ ฮอร์โมน และกรดน้ำดี เพราะฉะนั้นบางคนกินของมันไม่เยอะเลย แต่ LDL ก็ยังสูงได้ ถ้าใครกำลังงงว่าตัวเองกินคลีนขนาดนี้แล้วทำไมตัวเลขยังไม่ลง ลองดูทีละข้อว่า LDL มาจากไหนบ้าง

1. ตับของเราสร้างคอเลสเตอรอลเองทุกวัน

อันนี้เป็นพื้นฐานสำคัญเลย ร่างกายไม่ได้รอให้เรากินไข่หรือหมูแล้วค่อยมีคอเลสเตอรอล ตับสามารถสร้างคอเลสเตอรอลขึ้นมาเองได้ เพราะร่างกายต้องใช้มันตลอดเวลา จากนั้นคอเลสเตอรอลจะถูกขนส่งไปในเลือดผ่านอนุภาคต่าง ๆ หนึ่งในนั้นคือ LDL เพราะฉะนั้นเวลาตรวจแล้ว LDL สูง อย่าคิดว่า "เมื่อวานกินไขมันอะไรมา?" อย่างเดียว บางคนกินไขมันจากอาหารน้อย แต่ตับยังสร้างคอเลสเตอรอลมาก หรือร่างกายกำจัด LDL ออกจากเลือดได้ไม่ดี ตัวเลขก็ยังสูงได้ พูดง่าย ๆ เหมือนบ้านเรามีทั้งของที่ "ซื้อเข้ามา" และของที่ "ผลิตเองในโรงงาน" ลดของที่ซื้อเข้ามาช่วยได้ แต่ถ้าโรงงานยังผลิตเยอะ ตัวเลขก็ยังไม่ลงเท่าที่คิด
 

2. กรรมพันธุ์มีผลมาก โดยเฉพาะ LDL สูงระดับ 190–200 ขึ้นไป

ถ้าใครกินดี ออกกำลัง น้ำหนักไม่ได้เยอะ แต่ LDL 190, 200, 220 ขึ้นไป ผมจะไม่รีบโทษอาหาร ผมจะถามต่อเลยว่า พ่อแม่ LDL สูงไหม มีพี่น้องเป็นเหมือนกันหรือเปล่า ในครอบครัวมีใครกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดหรือ Stroke ตั้งแต่อายุน้อยไหม เพราะบางคนมีภาวะที่ร่างกายกำจัด LDL ออกจากเลือดได้ไม่ดีจากพันธุกรรม เช่น ไขมันในเลือดสูงจากพันธุกรรม (familial hypercholesterolemia)

คนกลุ่มนี้ต่อให้กินอาหารดีมาก LDL ก็อาจยังสูงมาก ไม่ได้แปลว่าคุมอาหารไม่มีประโยชน์นะครับ ยังต้องทำ แต่บางครั้งอาหารอย่างเดียวลดได้ไม่พอ และจำเป็นต้องใช้ยาร่วมด้วยเพื่อกดความเสี่ยงหลอดเลือดในระยะยาว ดังนั้นถ้า LDL ตั้งแต่ประมาณ 190 mg/dL ขึ้นไป ผมไม่อยากให้คิดว่า "เดี๋ยวลองงดไข่อีกสามเดือนก่อน" ควรประเมินจริงจังมากกว่านั้น

 

3. ไม่ได้กินของทอด แต่ "ไขมันอิ่มตัว" อาจยังสูงอยู่

ตรงนี้เจอบ่อยมาก บางคนบอก "หนูไม่กินของทอดเลยค่ะ" แต่พอไล่จริง ๆ กลับกินชีสทุกวัน เนย ครีม กะทิ หมูสามชั้น หนังไก่ ไส้กรอก เบเกอรี่ ของพวกนี้บางอย่างไม่ได้อยู่ในรูป "ทอด" แต่มีไขมันอิ่มตัวสูงได้ค

ไขมันอิ่มตัวเป็นหนึ่งในตัวที่มีผลต่อ LDL ชัดกว่าการมองแค่ "อาหารมันหรือไม่มัน" ดังนั้นเวลาจะลด LDL ผมไม่ค่อยถามแค่ว่า "กินของทอดไหม?" ผมจะถามว่า ไขมันอิ่มตัวทั้งวันมาจากไหนบ้าง  ถ้าเปลี่ยนจากเนยเป็นไขมันไม่อิ่มตัวบางส่วน จากเนื้อติดมัน → ปลา เต้าหู้ ไก่ไม่ติดหนัง จากขนมอบเนยเยอะ → ถั่วหรือโยเกิร์ตไม่หวาน ตรงนี้มักมีผลมากกว่าการห้ามไข่ทุกฟอง

4. น้ำหนัก พุง และภาวะดื้ออินซูลิน ก็เปลี่ยนระบบไขมันในเลือดได้

บางคนไม่ได้กินไขมันเยอะครับ แต่มีพุงใหญ่ ไตรกลีเซอไรด์สูง HDL ต่ำ น้ำตาลเริ่มขึ้น ไขมันพอกตับ ภาพแบบนี้บอกเราว่าระบบเผาผลาญโดยรวมอาจกำลังมีปัญหา โดยเฉพาะภาวะดื้ออินซูลิน ตับจะมีการผลิตและส่งอนุภาคไขมันเข้าสู่เลือดเปลี่ยนไป

ในบางคน LDL-C อาจไม่ได้สูงมาก แต่จำนวนอนุภาคที่มีความเสี่ยงต่อหลอดเลือดอาจสูงขึ้น ซึ่งบางครั้งค่าอย่าง ApoB ช่วยให้เห็นภาพเพิ่ม ดังนั้นอย่าคิดว่า "ผมไม่ได้กินมัน เพราะฉะนั้นเรื่องไขมันจบแล้ว" ถ้าพุงมา น้ำตาลขึ้น ไตรกลีเซอไรด์สูง ก็ต้องแก้ทั้งระบบด้วย ลดน้ำหวาน ลดพลังงานเกิน ลดรอบเอว เดินหลังอาหาร ฝึกกล้าม ตรงนี้ช่วยภาพรวมไขมันได้

5. ไทรอยด์ต่ำ โรคไต หรือยาบางชนิด ก็ทำให้ LDL สูงได้

อีกเหตุผลที่ผมไม่ชอบให้โทษอาหารอย่างเดียวคือ มีโรคบางอย่างที่ทำให้ LDL ขึ้นได้ เช่น ภาวะไทรอยด์ทำงานต่ำ โรคไตบางชนิด โดยเฉพาะที่มีโปรตีนรั่วมาก โรคตับหรือท่อน้ำดีบางชนิด ยาบางประเภท ยกตัวอย่างภาวะไทรอยด์ต่ำ ฮอร์โมนไทรอยด์มีผลต่อการเผาผลาญและการกำจัด LDL ออกจากเลือด ถ้าต่ำลง LDL ก็สูงขึ้นได้ดังนั้นถ้าแต่ก่อน LDL ปกติ แล้วอยู่ ๆ ขึ้นชัดโดยไม่มีเหตุผล หรือปรับอาหารดีมากแล้วไม่ขยับเลย ควรดูว่ามีสาเหตุรองซ่อนอยู่ไหม ไม่ใช่ลงโทษตัวเองด้วยการงดอาหารเพิ่มไปเรื่อย ๆ

6. อายุและฮอร์โมนเปลี่ยน LDL ก็เปลี่ยนได้

บางคนกินเหมือนเดิม น้ำหนักก็ไม่ได้เพิ่มมาก แต่พออายุเยอะขึ้น LDL ค่อย ๆ สูง โดยเฉพาะผู้หญิงหลังเข้าสู่วัยหมดประจำเดือน เมื่อเอสโตรเจนลดลง รูปแบบไขมันในเลือดสามารถเปลี่ยนได้ และ LDL มักสูงขึ้นในหลายคน ผู้ชายเองก็มีการเปลี่ยนแปลงตามอายุและองค์ประกอบร่างกายเหมือนกัน ตรงนี้ไม่ได้หมายความว่า "แก่แล้วทำอะไรไม่ได้" แต่หมายความว่าอาหารสูตรเดิมที่เคยพอ ตอนอายุ 30 อาจไม่พอตอน 50  อาจต้องจริงจังขึ้นทั้งเรื่อง อาหาร การออกกำลัง กล้ามเนื้อ น้ำหนัก และการประเมินความเสี่ยงหลอดเลือด

แล้วคอเลสเตอรอลจากอาหารไม่มีผลเลยหรือ?
มีผล แต่ผลไม่เหมือนกันทุกคน อาหารที่มีคอเลสเตอรอล เช่น ไข่แดง กุ้ง หรือเครื่องใน สามารถมีผลต่อระดับคอเลสเตอรอลได้ แต่โดยทั่วไป ไขมันอิ่มตัวและรูปแบบอาหารทั้งวัน มีผลต่อ LDL ที่สำคัญกว่าในคนส่วนใหญ่

เพราะฉะนั้นผมไม่อยากให้เห็น LDL สูงแล้วทำอย่างแรกคือ "เลิกกินไข่" ทั้งที่ทุกวันยังมีหมูสามชั้น เนย ชีส เบเกอรี่ อาหารแปรรูป ถ้าจะปรับให้คุ้ม ต้องดูภาพรวม ถ้า LDL สูง อย่าดูแค่ตัวเลขเดียว ผมอยากให้ดูร่วมกันว่า LDL เท่าไร HDL เท่าไร ไตรกลีเซอไรด์เป็นอย่างไร มีเบาหวานไหม ความดันสูงหรือเปล่า สูบบุหรี่ไหม มีโรคไตไหม ครอบครัวมีโรคหัวใจก่อนวัยหรือไม่

บางคน LDL 150 แต่มีเบาหวาน ไตเสื่อม สูบบุหรี่ ความเสี่ยงก็สูง อีกคน LDL 150 เหมือนกัน แต่อายุน้อย ไม่มีโรคร่วม ความหมายก็ไม่เหมือนกันทั้งหมด และในบางคน โดยเฉพาะไตรกลีเซอไรด์สูง เบาหวาน หรือภาวะดื้ออินซูลิน การดู ApoB เพิ่มอาจช่วยประเมินจำนวนอนุภาคที่ก่อหลอดเลือดได้ละเอียดขึ้น

ถ้าปรับอาหารแล้ว LDL ยังสูง ผมจะเช็กประมาณนี้

• ลดไขมันอิ่มตัวจริงหรือยัง ไม่ใช่แค่งดของทอด
• เพิ่มใยอาหารชนิดละลายน้ำจากข้าวโอ๊ต ถั่ว ผลไม้ หรือไซเลียมฮัสก์หรือยัง
• เปลี่ยนเป็นโอเมก้า-3 จาก ปลา ถั่ว เต้าหู้ และไขมันไม่อิ่มตัวมากขึ้นหรือยัง
• น้ำหนัก รอบเอว น้ำตาล และไตรกลีเซอไรด์เป็นอย่างไร
• มีประวัติครอบครัว LDL สูงหรือโรคหัวใจก่อนวัยไหม
• มีไทรอยด์ต่ำ โรคไต หรือสาเหตุอื่นหรือไม่
• LDL สูงถึงระดับที่ควรใช้ยาร่วมด้วยหรือเปล่า
• โดยเฉพาะ LDL ตั้งแต่ประมาณ 190 mg/dL ขึ้นไป ผมอยากให้ประเมินเรื่องพันธุกรรมและการรักษาร่วมจริงจัง ไม่ควรพยายามเอาชนะตัวเลขด้วยอาหารเพียงอย่างเดียวนาน

ถ้ากินไขมันน้อยแล้ว LDL ยังสูง อย่าเพิ่งคิดว่า "ฉันคุมอาหารไม่ดีพอ" เพราะ LDL ในเลือดไม่ได้มาจากของมันที่เรากินอย่างเดียว มันเกี่ยวกับทั้งการสร้างคอเลสเตอรอลจากตับ การกำจัด LDL ของร่างกาย กรรมพันธุ์ ไขมันอิ่มตัว ภาวะดื้ออินซูลิน ฮอร์โมน โรคบางอย่าง และอายุ ดังนั้นถ้า LDL ยัง 200 ทั้งที่กินดีมาก ผมไม่อยากให้เหลือเมนูแค่ผักต้มกับอกไก่เพราะกลัวไขมัน

สิ่งที่ควรทำคือหาว่า "ทำไม LDL ของเราถึงสูง?" เพราะเมื่อรู้ต้นเหตุแล้ว เราจะรู้ว่าต้องแก้อาหาร แก้ระบบเผาผลาญ หาสาเหตุโรคร่วม หรือถึงเวลาที่ต้องใช้ยาช่วยแล้วหรือยัง

 

ขอบคุณ FB : หมอเจด