"4เชื้อ" ทำให้เกิดมะเร็ง หลายคนติดตั้งแต่หนุ่มสาว ไม่เคยรู้ตัว

"หมอเจด" นพ.เจษฎ์ บุณยวงศ์วิโรจน์ รองผู้อำนวยการโรงพยาบาลมหาราช นครราชสีมา ได้ออกมาโพสต์ข้อความระบุว่า 

4 เชื้อที่ทำให้เกิดมะเร็งได้! หลายคนติดตั้งแต่หนุ่มสาวแต่ไม่เคยรู้ตัว!
เวลาพูดถึงมะเร็ง หลายคนจะนึกถึงพันธุกรรม บุหรี่ อาหาร หรืออายุที่มากขึ้นก่อนครับ
แต่มีมะเร็งบางกลุ่มที่จุดเริ่มต้นอีกอย่างหนึ่งคือ “การติดเชื้อเรื้อรัง”
และเรื่องที่ทำให้คนมักพลาดคือ เชื้อพวกนี้หลายตัวไม่ได้ทำให้เราป่วยหนักทันที
ติดตั้งแต่วัยเรียน
ติดตอนเริ่มมีครอบครัว
อยู่ในร่างกายมาเป็นสิบปี
เจ้าตัวยังกินข้าว ทำงาน ใช้ชีวิตได้ปกติ จนแทบไม่รู้เลยว่าเคยติดเชื้อ
ผมขอวางหลักไว้ก่อนนะครับ
ติดเชื้อ ไม่ได้แปลว่าจะเป็นมะเร็ง
คนส่วนใหญ่ที่ติดเชื้อเหล่านี้ไม่ได้กลายเป็นมะเร็ง แต่ถ้าเชื้ออยู่เรื้อรัง ทำให้เซลล์อักเสบหรือเปลี่ยนแปลงซ้ำ ๆ นานหลายปี ความเสี่ยงก็เพิ่มขึ้นได้
ที่สำคัญคือ หลายตัวเรามีวิธี ป้องกัน ตรวจหา หรือรักษาได้ก่อนจะไปถึงมะเร็ง ครับ

1️⃣ HPV – ติดได้ตั้งแต่อายุน้อย และหลายคนไม่เคยรู้เลยว่าเคยติด
HPV หรือ Human Papillomavirus เป็นเชื้อที่พบบ่อยมากครับ โดยเฉพาะหลังเริ่มมีเพศสัมพันธ์
สิ่งที่ทำให้มันเงียบคือ คนส่วนใหญ่ ไม่มีอาการ
ไม่มีแผล
ไม่มีไข้
ไม่มีตกขาวผิดปกติ
ไม่ได้รู้สึกว่าตัวเองติดเชื้อ
หลายครั้งร่างกายกำจัดเชื้อไปเองได้ แต่ถ้าเป็น HPV ชนิดเสี่ยงสูงและเชื้ออยู่เรื้อรังนานหลายปี เซลล์บริเวณที่ติดเชื้ออาจค่อย ๆ เปลี่ยนแปลงจนกลายเป็นมะเร็งได้
ที่รู้จักกันมากที่สุดคือ มะเร็งปากมดลูก
แต่ HPV ยังเกี่ยวข้องกับมะเร็งช่องคลอด ปากช่องคลอด ทวารหนัก อวัยวะเพศชาย และมะเร็งบริเวณคอหอยบางชนิดด้วยครับ
นี่จึงเป็นหนึ่งในเชื้อที่ผมอยากให้ “ป้องกันก่อนเจอปัญหา”
วัคซีน HPV ช่วยลดความเสี่ยงจากสายพันธุ์สำคัญได้ และผู้หญิงที่ถึงช่วงวัยตามเกณฑ์ก็ควรตรวจคัดกรองปากมดลูกตามคำแนะนำ
เพราะมะเร็งกลุ่มนี้มีข้อดีอย่างหนึ่งคือ
เรามีโอกาสเจอความผิดปกติก่อนกลายเป็นมะเร็งจริงได้ครับ

2️⃣ ไวรัสตับอักเสบ B และ C – อยู่เงียบในตับได้เป็นสิบปี ก่อนปัญหาจะดังขึ้น
อันนี้อยากให้คนไทยสนใจมากครับ
คนที่ติดไวรัสตับอักเสบ B หรือ C หลายคนไม่มีอาการในช่วงแรก
ไม่ตัวเหลือง
ไม่ปวดตับ
ไม่เหนื่อยผิดปกติ
ค่าตับบางช่วงก็ไม่ได้สูงมาก
จึงมีคนจำนวนไม่น้อยรู้ตัวตอนตรวจสุขภาพ ตรวจเลือดก่อนผ่าตัด หรือพบปัญหาตับในภายหลังแล้ว
ถ้าเชื้อทำให้ตับอักเสบเรื้อรังนานหลายปี เซลล์ตับต้องเสียหายและซ่อมแซมตัวเองซ้ำ ๆ
จากตับอักเสบ
→ พังผืด
→ ตับแข็ง
→ ความเสี่ยงมะเร็งตับเพิ่มขึ้น
โดยเฉพาะไวรัสตับอักเสบ B บางคนสามารถเกิดมะเร็งตับได้แม้ยังไม่ได้เป็นตับแข็งครับ
ข่าวดีคือ B มีวัคซีนป้องกัน
ส่วนไวรัสตับอักเสบ C ปัจจุบันมียาที่สามารถกำจัดเชื้อได้ในคนส่วนใหญ่เมื่อได้รับการรักษาเหมาะสม
ถ้าไม่เคยรู้สถานะตัวเองเลย โดยเฉพาะมีประวัติเสี่ยง เคยได้รับเลือดหรือหัตถการในอดีต ใช้เข็มร่วมกัน หรือมีคนในครอบครัวติดไวรัสตับอักเสบ ก็ควรคุยเรื่องการตรวจครับ
อย่ารอให้ค่าตับพุ่งก่อน
เพราะบางครั้งไวรัสอยู่มานานกว่าที่ผลเลือดจะส่งเสียงดังเสียอีก

3️⃣ H. pylori – เชื้อในกระเพาะที่หลายคนอยู่ด้วยกันมานานโดยไม่รู้ตัว
ใครที่เคยมีอาการแน่นท้อง แสบท้อง จุกลิ้นปี่ หรือเป็น “โรคกระเพาะ” บ่อย ๆ น่าจะเคยได้ยินชื่อเชื้อนี้ครับ
H. pylori เป็นแบคทีเรียที่สามารถอาศัยอยู่ในกระเพาะได้นานมาก
บางคนติดตั้งแต่วัยเด็กด้วยซ้ำ แล้วอยู่กับมันไปหลายสิบปีโดยแทบไม่มีอาการ
ปัญหาคือถ้าเชื้ออยู่เรื้อรัง มันสามารถทำให้เยื่อบุกระเพาะอักเสบเรื้อรัง เกิดแผล และในคนบางส่วนเพิ่มความเสี่ยง มะเร็งกระเพาะอาหาร รวมถึงมะเร็งต่อมน้ำเหลืองชนิดหนึ่งของกระเพาะได้
ตรงนี้สำคัญครับ
H. pylori ไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็ง
คนที่ติดเชื้อส่วนใหญ่ไม่ได้เป็นมะเร็งกระเพาะ แต่การกำจัดเชื้อในคนที่มีข้อบ่งชี้ช่วยลดความเสี่ยงในระยะยาวได้
การตรวจมีทั้งตรวจลมหายใจ ตรวจอุจจาระ หรือเก็บชิ้นเนื้อระหว่างส่องกล้องตามความเหมาะสม
และถ้ารักษาแล้ว อย่าจบแค่กินยาครบครับ
ควรมีการตรวจยืนยันด้วยว่าเชื้อถูกกำจัดจริงหรือไม่ ตามช่วงเวลาที่แพทย์แนะนำ
เพราะถ้ายังอยู่ มันก็ยังอักเสบต่อได้

4️⃣ EBV – เชื้อที่คนส่วนใหญ่อาจเคยติด แต่มีมะเร็งบางชนิดที่เกี่ยวข้องกับมัน
EBV หรือ Epstein-Barr virus เป็นไวรัสที่พบได้แพร่หลายมากครับ
หลายคนติดตั้งแต่เด็กหรือวัยรุ่น และหลังติดแล้ว เชื้อสามารถอยู่แฝงในร่างกายไปอีกนาน
ส่วนใหญ่ไม่มีปัญหาอะไรต่อครับ
ตรงนี้ต้องพูดให้ชัด เพราะถ้าบอกแค่ว่า “EBV ทำให้มะเร็ง” คนจะตกใจเกินจริง
ในคนส่วนน้อย ภายใต้ปัจจัยอื่นร่วมด้วย เช่น พันธุกรรม ภูมิคุ้มกัน และสิ่งแวดล้อม EBV มีความสัมพันธ์กับมะเร็งบางชนิด เช่น มะเร็งหลังโพรงจมูก และมะเร็งต่อมน้ำเหลืองบางชนิด
มะเร็งหลังโพรงจมูกเป็นตัวอย่างที่คนไทยและชาวเอเชียควรรู้จักครับ เพราะช่วงแรกอาการอาจไม่ชัด
เช่น มีก้อนต่อมน้ำเหลืองที่คอข้างเดียว หูอื้อข้างเดียว เลือดกำเดาออกซ้ำ ๆ หรือคัดจมูกข้างเดียวเรื้อรัง
แต่เราไม่ได้มีการตรวจ EBV แล้วบอกว่าใครจะเป็นมะเร็งได้ตรง ๆ ในคนทั่วไปนะครับ
สิ่งสำคัญคือรู้จักอาการผิดปกติและตรวจเมื่อมีเหตุสงสัย
ทำไมเชื้อพวกนี้ถึงใช้เวลาเป็นสิบปีกว่าจะกลายเป็นมะเร็ง?
เพราะมะเร็งไม่ได้เกิดจากเชื้อเข้าไปแล้ว “เปลี่ยนเซลล์เป็นมะเร็งทันที” ครับ
ส่วนใหญ่มันเป็นกระบวนการสะสม
เชื้ออยู่เรื้อรัง
→ เกิดการอักเสบหรือรบกวนการควบคุมเซลล์
→ เซลล์เสียหาย
→ ซ่อมแซมใหม่
→ เกิดความผิดปกติสะสม
→ บางส่วนค่อยพัฒนาไปเป็นมะเร็ง
กระบวนการนี้ใช้เวลาหลายปีได้
นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมคนที่ดูแข็งแรงมาตลอด ถึงอาจมาพบปัญหาในวัย 40–60 ปีจากเชื้อที่ติดมาตั้งแต่อายุน้อยกว่านั้นมาก
และนี่ก็เป็นข่าวดีเหมือนกันครับ
เพราะระยะเวลาที่ยาว หมายความว่า เรามีหน้าต่างให้ป้องกันและตรวจเจอก่อน
ถ้าไม่อยากปล่อยเชื้อจนกลายเป็นปัญหาระยะยาว ทำอะไรได้บ้าง?
• ฉีดวัคซีน HPV ตามช่วงอายุและข้อแนะนำที่เหมาะสม
• ตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกตามเกณฑ์ แม้ไม่มีอาการ
• ตรวจสถานะไวรัสตับอักเสบ B และ C ในคนที่ควรตรวจ และรักษาหากพบเชื้อ
• คนที่ไม่มีภูมิต่อไวรัสตับอักเสบ B และมีข้อบ่งชี้ ควรรับวัคซีน
• ถ้ามีข้อบ่งชี้ตรวจ H. pylori และพบเชื้อ ให้รักษาให้ครบ พร้อมยืนยันการกำจัดเชื้อ
• ถ้ามีก้อนคอ หูอื้อข้างเดียว เลือดกำเดาซ้ำ หรืออาการทางจมูกผิดปกติเรื้อรัง อย่าปล่อยนาน
เรื่องพวกนี้ดูไม่หวือหวาครับ
แต่การป้องกันมะเร็งที่คุ้มที่สุดหลายครั้งไม่ใช่การหาวิตามินมากิน
มันคือ จัดการต้นเหตุที่เราจัดการได้ตั้งแต่ยังไม่มีมะเร็ง
HPV
ไวรัสตับอักเสบ B และ C
H. pylori
และ EBV
เป็นตัวอย่างของเชื้อที่เกี่ยวข้องกับมะเร็งบางชนิดได้
แต่คำสำคัญคือ
“เกี่ยวข้อง” ไม่ใช่ “ติดแล้วต้องเป็น”
หลายคนมีเชื้ออยู่และไม่เคยเกิดมะเร็งตลอดชีวิต
สิ่งที่เราได้เปรียบคือ เชื้อบางตัวมีวัคซีน
บางตัวตรวจได้
บางตัวรักษาได้
และบางโรคมีการคัดกรองก่อนเกิดมะเร็งจริง
ผมถึงอยากให้เปลี่ยนคำถามจาก
“ถ้าติดเชื้อแล้วจะเป็นมะเร็งไหม?”
เป็น
“ถ้าติดแล้ว เรามีอะไรที่ทำได้ตั้งแต่วันนี้บ้าง?”
เพราะมะเร็งบางชนิดอาจเริ่มต้นจากการติดเชื้อเมื่อหลายสิบปีก่อน
แต่การรู้ทันวันนี้ ยังเปลี่ยนสิ่งที่จะเกิดขึ้นในอีกหลายปีข้างหน้าได้ครับ