รู้แล้ว เป็น "ร้อนใน" บ่อย ๆ ไม่ยอมหาย อาจเพราะร่างกายขาด 3 สิ่งนี้!

เมื่อเร็ว ๆ นี้ นพ.เจษฎ์ บุณยวงศ์วิโรจน์ รองผู้อำนวยการโรงพยาบาลมหาราช นครราชสีมา ได้ให้ความรู้ด้านสุขภาพผ่านเพจเฟซบุ๊ก หมอเจด เผย ร้อนในเป็นซ้ำ ไม่ยอมหาย! ไม่ใช่แค่พักผ่อนน้อย แต่อาจขาดสิ่งนี้! โดยระบุว่า ร้อนในอีกแล้วเหรอ? เพิ่งหายไปอาทิตย์ก่อน วันนี้ขึ้นมาอีกเม็ดแล้ว ทายาก็ดีขึ้น บ้วนปากก็พอช่วยได้ แต่ผ่านไปไม่นานก็กลับมาใหม่ ถ้าเป็นแบบนี้บ่อย ๆ 

 

ผมอยากให้ลองมองลึกกว่า แค่เรื่องนอนดึกหรือเครียด เพราะแผลร้อนในที่เป็นซ้ำ บางครั้งอาจเกี่ยวข้องกับการขาด วิตามิน B12 ธาตุเหล็ก และโฟเลต สารอาหารเหล่านี้มีความสำคัญ ต่อการสร้างเซลล์และเยื่อบุช่องปาก ถ้าร่างกายขาดจริง ๆ การแก้ไขให้ตรงจุดก็อาจช่วย ลดปัญหาร้อนในเป็นซ้ำได้

ทำไมร้อนในถึงกลับมาเป็นซ้ำ? แผลร้อนในที่พบบ่อย ทางการแพทย์เรียกว่า Recurrent Aphthous Stomatitis เป็นแผลอักเสบของเยื่อบุช่องปาก มักเป็นแผลตื้น สีขาวหรือเหลือง และมีขอบแดงล้อมรอบ ส่วนใหญ่มักหายได้เอง ภายในประมาณ 1–2 สัปดาห์ แต่บางคนกลับมาเป็นซ้ำบ่อยครับ สาเหตุไม่ได้มีอย่างเดียว และหลายครั้งก็หาสาเหตุชัดเจนไม่ได้ ปัจจัยที่เกี่ยวข้องอาจมีทั้ง ความเครียด การบาดเจ็บในช่องปาก ภูมิคุ้มกัน และภาวะขาดสารอาหาร ถ้าพักผ่อนดีขึ้นแล้ว แต่แผลยังกลับมาเป็นซ้ำ

ผมอยากให้รู้จักสารอาหาร 3 ตัวนี้เพิ่มเติม

1. วิตามิน B12 — ช่วยสร้างเซลล์และดูแลระบบประสาท
 
วิตามิน B12 จำเป็นต่อการสร้าง เม็ดเลือดแดงและสารพันธุกรรม รวมถึงการทำงานของระบบประสาท ถ้าขาด อาจพบลิ้นอักเสบ แสบลิ้น หรือมีแผลในปากได้ และมีข้อมูลพบว่าภาวะขาด B12 สัมพันธ์กับร้อนในเป็นซ้ำในบางคน 

กลุ่มที่ควรระวังเป็นพิเศษคือ คนที่กินเจหรือวีแกนต่อเนื่อง โดยไม่มีแหล่ง B12 เพียงพอ รวมถึงคนที่มีปัญหาการดูดซึม หรือกินยา Metformin ต่อเนื่องนาน ๆ ถ้ามีอาการชาปลายมือปลายเท้า ซีด หรืออ่อนเพลียร่วมด้วย ยิ่งควรประเมินภาวะขาด B12 ครับ แหล่งอาหารสำคัญคือเนื้อสัตว์ ปลา ไข่ นม และอาหารเสริม B12 หรืออาหารที่เสริมวิตามิน B12 สำหรับคนกินเจต่อเนื่อง ควรมีแหล่ง B12 ที่เชื่อถือได้
 

2. ธาตุเหล็ก — ขาดแล้วเยื่อบุช่องปากอาจมีปัญหา 

ธาตุเหล็กไม่ได้สำคัญ แค่เรื่องเลือดจางเท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องกับการทำงาน และการซ่อมแซมเซลล์ในร่างกาย คนที่ขาดธาตุเหล็ก อาจมีลิ้นอักเสบ แสบปาก หรือพบแผลร้อนในเป็นซ้ำได้ บางรายมีอาการเหนื่อยง่าย หน้าซีด ใจสั่น หรือผมร่วงร่วมด้วย 

กลุ่มที่ควรใส่ใจ เช่น คนที่มีประจำเดือนมาก กินอาหารที่มีธาตุเหล็กไม่เพียงพอ หรือมีปัญหาการดูดซึมอาหาร อาหารที่มีธาตุเหล็ก เช่น เนื้อสัตว์ ถั่ว และผักใบเขียว การกินร่วมกับอาหารที่มีวิตามิน C ช่วยเพิ่มการดูดซึมธาตุเหล็ก จากพืชได้ แต่ผมไม่แนะนำให้ซื้อธาตุเหล็ก มากินเองเพียงเพราะเป็นร้อนใน เพราะถ้าขาดจริง ต้องหาด้วยว่าขาดจากสาเหตุอะไร

3. โฟเลต หรือวิตามิน B9 — สำคัญต่อการสร้างเซลล์ใหม่ 

เยื่อบุช่องปากเป็นเนื้อเยื่อ ที่มีการสร้างเซลล์ใหม่อยู่ตลอดครับ โฟเลตมีบทบาทสำคัญ ต่อการสร้างสารพันธุกรรม และกระบวนการแบ่งตัวของเซลล์ เมื่อร่างกายขาดโฟเลต อาจเกิดภาวะโลหิตจาง ลิ้นอักเสบ หรือแผลในปากได้ ภาวะขาดโฟเลตยังพบร่วมกับ ร้อนในเป็นซ้ำในบางรายด้วย 

แหล่งอาหารที่หาได้ง่าย เช่น ผักใบเขียว ถั่วต่าง ๆ และธัญพืชที่มีโฟเลต ถ้ากินผักน้อยเป็นประจำ หรือมีปัญหาการดูดซึมอาหาร ก็ควรใส่ใจเรื่องนี้มากขึ้น แต่ถ้าจะเสริมโฟเลตขนาดสูง ควรประเมิน B12 ร่วมด้วย เพราะอาจบดบังภาวะเลือดจาง จากการขาด B12 ได้

แล้วจะรู้ได้ยังไงว่าเราขาดจริง? 

ถ้าเป็นร้อนในนาน ๆ ครั้ง อาจยังไม่จำเป็นต้องตรวจเลือด แต่ถ้าเป็นซ้ำบ่อยมาก เป็นหลายแผล หรือรบกวนการกิน โดยเฉพาะถ้ามีซีด เหนื่อยง่าย ชาปลายมือปลายเท้าร่วมด้วย แพทย์อาจพิจารณาตรวจ เช่น 

• CBC ดูภาวะโลหิตจาง 
• Ferritin ดูธาตุเหล็กสะสม  
• Vitamin B12 ประเมินระดับ B12 
• Folate ตรวจตามข้อบ่งชี้ 

ไม่จำเป็นต้องตรวจทุกตัว ต้องดูอาการและปัจจัยเสี่ยงร่วมกัน

ถ้ามีท้องเสียเรื้อรัง น้ำหนักลด หรือปวดท้องผิดปกติร่วมด้วย อาจต้องประเมินโรคทางลำไส้ หรือภาวะดูดซึมผิดปกติเพิ่มเติม เพราะบางครั้งการขาดสารอาหาร ไม่ได้เกิดจากการกินน้อยอย่างเดียว แต่เกิดจากร่างกายดูดซึมได้ไม่ดี

ระหว่างนี้ ดูแลร้อนในยังไงดี? ผมแนะนำให้เริ่มจากเรื่องง่าย ๆ 

• กินอาหารให้หลากหลาย เพิ่มโปรตีน ผักใบเขียว และแหล่ง B12 ธาตุเหล็ก และโฟเลตให้เพียงพอ
• เลี่ยงอาหารที่ระคายแผล เช่น เผ็ดจัด เปรี้ยวจัด หรืออาหารแข็งที่เสียดสีกับแผล
• ใช้แปรงสีฟันขนนุ่ม และตรวจดูว่ามีฟันคมหรืออุปกรณ์ในปากเสียดสีหรือไม่
• พักผ่อนให้พอ และสังเกตว่าช่วงเครียดหรือนอนน้อย แผลกลับมาเป็นบ่อยขึ้นหรือเปล่า
• ถ้าเจ็บมากหรือเป็นซ้ำบ่อย ปรึกษาแพทย์หรือทันตแพทย์เรื่องยาทาเฉพาะที่ เพื่อลดการอักเสบและอาการเจ็บ

ถ้าตรวจพบว่าขาดสารอาหาร การแก้ไขภาวะขาดนั้น อาจช่วยลดการกลับเป็นซ้ำได้

แต่แผลแบบไหน อาจไม่ใช่ร้อนในธรรมดา? 
ตรงนี้ผมอยากให้จำให้ดี ร้อนในที่หายแล้วกลับมาใหม่ กับ แผลเดิมที่ไม่ยอมหาย เป็นคนละลักษณะกัน ถ้ามีแผลในปากนานเกิน 2 สัปดาห์ โดยยังไม่ดีขึ้นหรือไม่หาย หรือแผลมีขอบแข็ง เลือดออก มีก้อนในปากหรือบริเวณคอ รวมถึงกลืนลำบากผิดปกติ ควรไปตรวจหาสาเหตุ เพราะแผลที่ไม่หายต่อเนื่อง อาจมีสาเหตุอื่นนอกจากร้อนใน รวมถึงความผิดปกติที่ต้องรักษาเร็ว

ร้อนในขึ้นนาน ๆ ครั้ง ส่วนใหญ่มักดูแลให้ดีขึ้นได้ แต่ถ้าเพิ่งหายแล้วกลับมาอีก เป็นซ้ำแทบทุกเดือน หรือเจ็บจนกินอาหารลำบาก ผมอยากให้ลองมองลึกกว่า แค่เรื่องพักผ่อนน้อยครับ วิตามิน B12 ธาตุเหล็ก และโฟเลต เป็นสารอาหารที่ควรนึกถึง โดยเฉพาะเมื่อมีปัจจัยเสี่ยงร่วมด้วย เพราะบางครั้งการแก้ร้อนในเป็นซ้ำ อาจไม่ได้อยู่ที่การเปลี่ยนยาทา แต่อยู่ที่การหาว่าร่างกาย กำลังขาดอะไร หรือมีปัญหาอะไรที่เรายังไม่ได้ดูแล

 

ขอบคุณ FB : หมอเจด